CEGLA

NYC - Stevie na koniec

2010-11-13T11:01:00.002-08:00

Im bliżej końca, tym częściej chodzi za mną ta piosenka. I żal, że te trzy tygodnie to już prawie yester. Ameryka to miejsce w którym rodzą się geniusze. Tacy jak on.

NEW YORK - empire state of mind

2010-11-10T18:44:00.001-08:00

Brudny, głośny, zatłoczony - a jednak wciąż poruszający i wyjątkowy. Choć to nie pierwszy raz w NYC, widok Manhattanu z autobusu zbliżającego się do Brooklyn Bridge wciąż wyzwala emocje i energię. Jak żadne inne miejsce. NYC = phenomenon.

Grew up in a town,
That is famous as a place of movie scenes
Noise is always loud
There are sirenes all around
And the streets are mean
If I could make it here
I could make it anywhere
That’s what they say
Seeing my face in lights
Or my name in marquees found down Broadway

Even if it ain’t all it seems
I got a pocketful of dreams
Baby, I’m from
New York, concrete jungle where dreams are made of
There’s nothing you can’t do
Now you’re in New York
These streets will make you feel brand new
Big lights will inspire you
Hear it for New York, New York, New York

USA po wyborach

2010-11-05T15:34:00.001-07:00

Republikanie odzyskali utraconą cztery lata temu większość w Izbie Reprezentantów. Demokraci utrzymali z kolei niewielką przewagę w Senacie. Niewykluczone, że taki podział wszystkim wyjdzie na dobre.

Republikanie wygrali wiele, ale nie wygrali wszystkiego. W Nevadzie kandydatka Tea Party nie zdołała pokonać dotychczasowego lidera w Senacie, Harry'ego Reeda. A to własnie walka o ten fotel była jedną z najgorętszych w mediach. Nowym przewodniczącym Izby Reprezentantów będzie najprawdopodobniej republikanin John Boehner.

Republikanie zapowiedzieli już, że bedą starać się zmienić dotychczasowy program reform forsowany przez Baracka Obamę. Z kolei prezydent mówi, że czeka na propozycje republikanów.

Mimo złowieszczych przepowiedni niektórych amerykańskich dziennikarzy, trudna współpraca prezydenta z republikanską Izbą Reprezentantów i demokratycznym Senatem może przynieść całkiem niezłe wyniki. Republikanie nie bedą mogli blokować wszystkiego, bo przegrają wybory 2012. Prezydent też będzie musiał się układać, by wygrać reelekcję. Amerykanie bowiem, po ostatniej kampanii wyborczej, są zmęczeni klotniami. Rownież dlatego mało kto wróży dłuższą karierę tzw. Tea Party czyli skrajnemu odlamowi wewnątrz Partii Republikańskiej.

Jon Stewart i zdrowy rozsądek

2010-11-01T15:22:00.003-07:00

Rzadko zdarza się, żeby komicy organizowali wiece polityczne. W Ameryce zdarzyło się to na 3 dni przed wyborami do Kongresu.

Około 200 tysięcy osób zebrało się w sobotnie popołudnie w centrum Waszyngtonu na marszu przywrócenia zdrowego rozsądku. Manifestację zorganizowali dwaj znani amerykańscy komicy ze stacji Comedy Central - Jon Stewart i Stephen Colbert. Był to wiec poparcia dla demokratów, a zarazem odpowiedź na wcześniejszy wiec zorganizowany w tym samym miejscu przez republikanów. Gospodarze przekonywali, że Amerykanie żyją w trudnych czasach, ale nie aż tak trudnych, by wieszczyć koniec świata.

Wiec wzbudził w Ameryce wiele emocji, nie tylko dlatego, że było to pierwsze tego typu wydarzenie. Pojawiły się m.in. pytania, czy dziennikarze mogą uczestniczyć w tego typu spotkaniach, jeśli nie wykonują akurat swoich obowiązków. National Public Radio w swoim kodeksie etycznym zabrania swoim pracownikom uczestniczenia w spotkaniach politycznych, tak jak zabrania kandydowania na stanowiska związane z polityką. Washington Post oświaczył, że nie tylko dziennikarze, ale i pracownicy newsroom'u nie powinni pojawiać się na takich wydarzeniach, bo mają one charakter polityczny. New York Times zaleca swoim pracownikom, by nie uczestniczyli w takich przedsięwzięciach, choć jednoznaczy zakaz się nie pojawia. A z kolei agencja Associated Press, ustami swoich szefów stwierdziła, że każdy dziennikarz sam dobrze wie, że nie może pojawiać się na takim wieciu. Każda redakcja podkreśla jednak, że zakaz uczestniczenia nie oznacza zakazu relacjonowania w ramach swoich obowiązków.

W Polsce taka dyscyplina etyczna niestety nie obowiązuje.

Tuesday night fever

2010-10-30T10:51:00.000-07:00

Amerykę ogarnęła przedwyborcza gorączka. Od kilku dni nie rozmawia się o niczym innym, jak tylko o wyborach.

Według wszelkich znaków na ziemi i niebie, wybory wygrają republikanie. Demokraci prawdopodobnie stracą większość w Kongresie, co dla prezydenta Obamy może oznaczać kłopoty. Amerykanie mają bowiem żal do demokratów, że ci nie zrobili nic w sprawie gospodarki. Głosowaliśmy na Obamę, bo obiecywał zmiany, również w sposobie rządzenia. Tymczasem dyskusja na temat systemu ochrony zdrowia zajęła Kongresowi rok - mówi dziennikarka ABC Amy Walters.

Teraz Amerykanie chcą ukarać rządzących i głosować na republikanów. Jak na ironię, to właśnie ekipa George'a Busha odpowiada za kryzys ekonomiczny. Stąd też sporym wzięciem cieszy się tzw. Tea Party. To prawicowy ruch, kwestionujący zarówno demokratów jak i republikanów.

Ich poglądy są dość kontrowersyjne, stąd łatwo przebijają się w mediach. Niektórzy publicyści wieszczą im nawet sukcesy jako tzw. trzeciej drodze. Ale wielu mówi o Tea Party, że to wyłącznie twór medialny. Są jednak i tacy, którzy mają poważne wątpliwości. Rozmawiałem niedawno z małżeństwem lekarzy z Północnej Karoliny. Zwrócili mi uwagę, że Tea Party czasami ociera się o faszyzm i że korzysta z faktu, że wielu ludzi rozczarowało się najpierw republikanami a teraz demokratami. Zbijają również punkty na tym, że większość amerykańskiej młodzieży jest niewykształcona - podkreślali.

Usłyszałem od nich coś jeszcze - teorię, którą uważam za mocno przesadzoną, ale godną uwagi. W latach 20. wszystko również zaczęło się od kryzysu ekonomicznego. A potem Niemcy wynieśli do władzy Hitlera.

Tea Party prawdopodobnie jednak nie dotrwa do wyborów 2012. Ale paradoksalnie obawiać się jej powinni bardziej republikanie niż demokraci.

Bob Woodward

2010-10-27T20:34:00.000-07:00

Dwugodzinne spotkanie z Bobem Woodwardem to niezła lekcja dobrego, klasycznego dziennikarstwa.

O ataku na Irak 2003: Bush naprawdę działał w dobrej wierze. Kwestia broni masowego rażenia nie była dla niego najważniejszą. Wierzę, że Ameryka ma obowiązek wyzwolić narody rządzone przez reżim - powiedział w w jednym z wywiadów.

O Obamie i Afganistanie: On desperacko szuka możliwości wycofania się z Afganistanu. Boi się powtórki z Wietnamu. Jest rozdartym człowiekiem - wie, że musi prowadzić wojnę, której nie chce.

O WikiLeaks: To jest absurd. Ktoś, kto zna się na wojnie w Iraku czy Afganistanie, nie dowiedział się niczego nowego.

O Nixonie i aferze Watergate: Nixon kierował się nienawiścią do przeciwników politycznych. Z rywalami można walczyć. Ale przegrasz w momencie, gdy zaczniesz ich nienawidzić - powiedział na spotkaniu z personelem Białego Domu tuż przed dymisją.

O dziennikarstwie śledczym: Zawsze trzeba zadać sobie pytanie, co kieruje politykiem podejmującym decyzję. Zawsze trzeba szukać tego, co ukryte.

O dziennikarstwie: Największym wrogiem dobrego dziennikarstwa jest pośpiech. To właśnie on pozbawia głębi i analizy.

****
Bob Woodward - jeden z najbardziej znanych dziennikarzy w USA. Wraz z Carlem Bernsteinem ujawnił aferę Watergate. Napisał dwanaście książek publicystycznych i zdobył dwie nagrody Pulitzera. Ikona dziennikarstwa śledczego.

Amerykańska machina senatorska

2010-10-26T20:21:00.000-07:00

Senat USA liczy 100 członków - po dwóch przedstawicieli z każdego stanu. Każdy z senatorów ma za sobą armię urzędników i asystentów.

Senator Dick Lugar jest republikaninem z Indiany. To jedna z najbardziej wpływowych osób w Kongresie zajmująca się sprawami zagranicznymi. Zasiada w Senacie już szóstą kadencję, nieprzerwanie od 1976 roku. Jest najdłużej sprawującym urząd senatorem w historii stanu Indiana.

Komisja do spraw zagranicznych w której zasiada senator Lugar, rekomenduje prezydentowi kierunki polityki zagranicznej i wyraża opinie - czasem wiążące - na temat międzynarodowych traktatów i umów. 19-osobowe gremium współdecyduje także o nominacjach na ambasadorów USA na całym świecie. Może nawet na długie miesiące zablokować kandydaturę Białego Domu. Senatorowie często podróżują też po świecie, a ich opinie są uważnie słuchane przez miejsciwych polityków.

Senator Lugar ma do dyspozycji 70 asystentów. Każdy odpowiada merytorycznie za inną część polityki zagranicznej. Asystenci od obrony przeciwrakietowej to zupełnie inna działka niż Afganistan. Każdy z nich spotyka się z dziesiątkami lobbystów i służy senatorowi za coś w rodzaju bariery ochronnej.

Budżet każdego senatora to dziesiątki tysięcy dolarów miesięcznie. Sam senator zarabia około 170 tysięcy dolarów, a jego kadencja trwa 6 lat. Każdy senator to osoba niezwykle wpływowa, często nawet bardziej niż prezydent mniejszego lub nawet średniego kraju. Oznacza to także ogromną odpowiedzialność za słowo. Każda nieprzemyślana publiczna wypowiedź może bowiem kosztować miliony dolarów.

UNITED to US

2010-10-24T15:41:00.000-07:00

Okazało się, że podróż do Stanów Zjednoczonych może trwać dłużej niż do Afganistanu.

Zatłoczony bus ruszył rankiem z hotelu w kierunku oddalonego o 20 kilometrów lotniska we Frankfurcie. Poczułem się jak w Polsce, gdy kierowca bliskowschodniego pochodzenia oświadczył, że zapięcie pasów nie jest potrzebne, choć siedziałem na przednim siedzeniu, tłocząc się z rubasznym amerykańskim jegomościem. Na wszystkich ostrych zakrętach, które pokonywaliśmy po drodze, niezawodny okazał się umieszczony na suficie uchwyt, dzięki któremu nie musiałem przepraszać amerykańskiego sąsiada za wpadanie na niego raz po raz.

Na lotnisku poczułem się jak w amerykańskich liniach lotniczych. Obsługa linii United oświadczyła, że nie może dać mi karty pokładowej ani też przypisać mi miejsca w samolocie. Z niewiadomych przyczyn mogli to zrobić tylko pracownicy linii przy wejściu na pokład. Z kartą będącą czymś w rodzaju potwierdzenia rezerwacji poszedłem dalej, po czym spędziłem kilkadziesiąt minut na security. Temperament obsługi przypominał bardziej kraje arabskie niż Frankfurt, a do tego jeden z oficerów, uśmiechając się od ucha do ucha, cztery razy przepuszczał mój plecak przez skaner, każąc mi wyjmować z niego całą elektroniką, następnie pieniądze i lekarstwa.

Przy odprawie na samolot dowiedziałem się, że nie mam jeszcze miejsca w samolocie i muszę czekać, aż zostanę wywołany. A że do startu zostały jeszcze 2 godziny, postanowiłem, że spędzę ten czas w business lounge'u Lufthansy. Na miejscu okazało się, że nie ma darmowego internetu, nie ma też zbyt wiele do jedzenia, ale za to lounge przypomina komfortowy taras widokowy, gdzie z wysokości V piętra można obserwować starty, lądowania i inne operacje na płycie lotniska.

Kiedy przyszedłem na odprawę 30 minut przed startem, pani z Lufthansy z pretensjami w oczach powiedziała, że nie ma możliwości zmiany miejsca, które mi przydzielili i prychnęła, kiedy spytałem, czy mój bagaż jest już w samolocie. Po tym jak autobus przejechał niemal całą długość lotniska, usiadłem w środku Boeinga 777-200. Samolot wystartował z 30-minutowym opóźnieniem, bo mechanicy naprawiali popsutą klimatyzację.

Linia United ma jednak swoje zalety. W ramach on-board entertainment, na jednym z kanałów można słuchać całej korespondencji radiowej, jaką słyszy z zewntąrz i jaką prowadzi załoga. Nie jest łatwo rozróżnić poszczególne komendy, ale dzięki podstawom komunikacji lotniczej wiedziałem, w jakim towarzystwie lecimy, kogo mijamy i jak nazywają się poszczególne punkty orientacyjne po drodze. Zabawa momentami męcząca, ale równie dobra jak kamery umieszczone na zewnątrz samolotu w liniach Emirates.

Mgła we Frankfurcie

2010-10-23T22:32:00.000-07:00

Przyzwyczaiłem się już, że nieodłączną częścią podróży lotniczych są niespodzianki. Czwarta wyprawa do USA też rozpoczęła się od komplikacji.

Samolot Lufthansy z Warszawy do Frankfurtu był już gotowy do startu, gdy pilot ogłosił, że trzeba poczekać dodatkowe 45 minut, bo we Frankfurcie jest gęsta mgła. Przyszło mi wtedy na myśl, jak bardzo cywilne procedury różnią się od polskich procedur wojskowych sprzed pół roku. Mimo, że warunki pogodowe w Smoleńsku były poniżej minimów dla Tu-154, prezydenckiej maszynie pozwolono wystartować z Warszawy.

Ze stolicy odleciałem z godzinnym opóźnieniem, łudząc się, że może we Frankfurcie zdążę wsiąść do samolotu do Waszyngtonu. Kiedy jednak po dwóch godzinach Boeing 737 wciąż kołował na olbrzymim niemieckim lotnisku, uświadomiłem sobie, że kłopoty będą większe niż przypuszczałem.

Mgła we Frankfucie była znacznie gęstsza niż w Smoleńsku. Widok zza okna może nie był zbyt radosny, ale ubawił mnie za to zobaczony przypadkiem sms, wysłany przez jednego ze współpasażerów. Widoczność we Frankfurcie jest zerowa, ledwo wylądowaliśmy. Widać, coś przeoczyłem.

Kiedy wysiadłem z samolotu, lotu do Waszyngtonu nie było już na tablicy odlotów, a gdy dotarłem do gate'a, przypuszczenia sprawdziły się - samolot odleciał. Po 20 minutach przemierzania niekończących się korytarzy, dotarłem do Lufthansa ticket office, gdzie tłoczyły się setki pasażerów. Miła acz stanowcza pani tłumaczyła, że do środka można wejść tylko z wydanym przez nią numerkiem, gdyż w przeciwnym razie nie można być obsłużonym. Równocześnie jednak przez długi czas tłumaczyła coś dwójce mało rozgarniętych Niemców. A kolejka do kolejki do numerków czekała.

Kiedy dostałem upragniony numerek, policzyłem, że mam przed sobą co najmniej godzinę oczekiwania. Cieszyłem się na myśl, że moja srebrna karta Miles & More pozwala mi stać w kolejce do okienek Business, bo kolejka Economy szacowana była na 5-6 godzin.

Po dwóch godzinach oczekiwania (a jednak się myliłem), miły, acz zmęczony pan w okienku przez kilkanaście minut stukał w klawisze, po czym poinformował mnie, że jedynym wyjściem z sytuacji jest lot do Waszyngtonu 24 godziny później, w niedzielę.

Potem jeszcze godzina czekania na shuttle bus i już byłem w drodze do hotelu. Mgła mocno dała się we znaki, bo kolejka do zameldowania się w recepcji w hotelu zajęła mi kolejne pól godziny. Recepcjoniści wyglądali na mocno zmęczonych faktem, że na głowę zwaliło im się pół lotniska, w dodatku wszystkich trzeba przepraszać i dawać im szczoteczki do zębów.

Jeszcze na lotnisku jak i potem w hotelu obsesyjnie towarzyszyła mi grupa czeskich siatkarek, o kilka głów wyższych ode mnie kobiet w dresach z napisem Czech Republic. Były wszędzie - w autobusie, w kolejce do recepcji, na kolacji, na śniadaniu.

Stojąc w kolejce do recepcji zauważyłem przy drzwiach palące papierosy stewardessy. Zwróciły moją uwagę, bo wyglądały na osoby z Azji i miały na sobie dziwnie znajome uniformy. Po chwili, gdy dołączyli do nich piloci i inni członkowie załogi, zobaczyłem na identyfikatorach napis Safi Airways. Najmłodsza afgańska linia lotnicza całkiem niedawno uruchomiła przecież połączenie do Frankfurtu.

SMOLEŃSK...

2010-04-11T15:33:00.000-07:00

Tak wielu z Was znałem. Potas, Tadziu, Natalka, Basia, Justyna, Janosik, Jacek, Arek, Mariusz... I ten dzięki któremu żyję - Władysław Stasiak. To on zdecydował, że poleciałem Jakiem, a nie Tutką...

Benedykt XVI w JEROZOLIMIE

2009-05-16T23:29:00.000-07:00

Katoliccy księża pracujący w Ziemi Świętej sugerowali Watykanowi, że przyjazd papieża nie jest na razie dobrym pomysłem. Po tej pielgrzymce widać, że mieli sporo racji.

W czasie ośmiu dni spędzonych na Bliskim Wschodzie papież spotkał się z muzułmanami w Ammanie, którzy to muzułmanie w osobie księcia Ghazi bin Muhammada dziękowali mu za sposób, w jaki rozwiązał kryzys po wykładzie z Ratyzbony. Benedykt odwiedził też isntytut Yad Vashem w Jerozolimie, gdzie potępił Holokaust, a w Betlejem mówił o prawie Palestyńczyków do własnego państwa i do swobodnego poruszania się.

Żydzi skrytykowali papieża, że ten nie przeprosił za Szoah i nie wspomniał o udziale narodu niemieckiego i kościoła katolickiego w tej zbrodni. Oczywiście, przepraszanie Izraela za Holokaust ma swoje granice, a sami Żydzi bezbłędnie wykorzystują tę tragedię, by funkcjonować w świecie jako naród wiecznie uciśniony i by tym samym tłumaczyć wszystkie swoje posunięcia. Ale niemiecki papież w Yad Vashem chyba jednak powinien powiedzieć coś na kształt słowa przepraszam, być może nie dosłownie. Jako ostatni już papież. Po skandalu wokół lefrebrysty Williamsona i beatyfikacji Piusa XII Żydzi mieli sporo racji, pisząc, że Benedykt XVI nie wykorzystał świetnej okazji, jaką była wizyta w Yad Vashem.

Słowa pod adresem Palestyńczyków były polityczną deklaracją. Będąc na Bliskim Wschodzie i odwiedzając Autonomię Palestyńską, papież nie miał szans, by uniknąć takich deklaracji. Ta jednak zabrzmiała zbyt mocno. Watykan od 1948 roku opowiada się za powstaniem państwa palestyńskiego. Benedykt XVI nie powiedział więc niczego nowego, co więcej, wystąpił w słusznej sprawie czyli w obronie Palestyńczyków, których Żydzi odgrodzili od świata murem. Równocześnie jednak słowa o palestyńskim terroryzmie, który był powodem wybudowania tego muru, zabrzmiały jak mało znacząca dygresja. Zabrakło proporcji, co w tak delikatnej kwestii izraelsko-palestyńskiej jest poważnym błędem.

Sukcesem tej pielgrzymki jest niewątpliwie częściowe odnowienie relacji z muzułmanami po spotkaniu w meczecie Husajna w Ammanie. Pytanie, na ile jest to sukces papieża, a na ile księcia bin Muhammada.

Jan Paweł II w Ziemi Świętej wygłosił 13 przemówień, Benedykt XVI aż 31, w większości zresztą mało porywających. Polski papież wykonał za to wiele gestów, których teraz zabrakło.

JEROZOLIMA ...

2009-05-14T22:29:00.000-07:00

Swego czasu miałem moment sporej fascynacji Izraelem. Ale po kilku dniach w Jerozolimie, pozytywne uczucia stają się coraz bardziej mieszanymi.

Trudno oceniać Izrael z perspektywy Jerozolimy, bo jest to najbardziej konserwatywne i ortodoksyjne miasto w tym kraju. Trudno jednak nie zastanawiać się nad tym, co dzieje się w tym bardzo skomlikowanym i skrzywionym przez historię mieście.

Zachodnia Jerozolima, którą zamieszkują Żydzi jest zupełnie inna od wschodniej, arabskiej. Jest bardziej nowoczesna i wielkomiejska. Przejeżdżając na wschodnią część starego miasta, od razu widzimy więcej arabskich szyldów, doskonale znane mi z Iraku czy Afganistanu sklepiki, zupełnie inne domy i panujący wszędzie pierdolnik.

Palestyńczycy, którzy zamieszkują wschodnie dzielnice miasta są jak na muzułmanów dość liberalni. Za to żydowscy mieszkańcy Jerozolimy ściśle trzymają się litery prawa religijnego. Obserwując ortodoksyjnych Żydów, nie mogłem zrozumieć, jak są oni w stanie wytrzymać upały, chodząc w czarnych kapeluszach, marynarkach i płaszczach. W Jerozolimie na porządku dziennym jest segregacja płciowa w komunikacji miejskiej. Zdarza się, że ortodoksi plują na kobiety, które ubrane są w krótkie sukienki. W szabat w niektórych częściach miasta nie można kupić nawet chleba. Nie jeżdżą autobusy.

Żydzi są bardzo niepraktyczni, zarówno w sposobie ubierania się jak i w zachowaniu na drodze. W Jerozolimie na porządku dziennym są samochody, które zatrzymują się na środku drogi i tarasują przejazd. Żydowska beztroska oraz brak poczucia czasu i rzeczywistości powodują, że Żydzi mają wiele wspólnego z Arabami. W obu tych nacjach jest też wielu religijnych fanatyków...

Wszystko to jest oczywiście uproszczeniem. Z drugiej strony bowiem, Żydzi są wspaniałymi i troskliwymi ojcami, kochają kwiaty, mają bardzo dobrą kuchnię i oczywiście świetnie zorganizowane struktury wojskowe, policyjne, wywiadowcze. Wszystko razem tworzy zlepek faktów i cech, które zupełnie do siebie nie pasują.

Nie miałem okazji być w Tel Awiwie, najbardziej wyzwolonym izraelskim mieście, ale liczę na to, że to miasto w przyszłości zmieni mój obecny stosunek do Izraela.

Wjazd do JEROZOLIMY

2009-05-12T13:56:00.000-07:00

Początki nigdy nie są łatwe. Zwłaszcza w Izraelu.

Wysiadłszy z samolotu z Ammanu do Tel Awiwu, byłem niezmiernie ciekaw, jak izraelskie służby zareagują na pieczątki w moim paszporcie. Pani na posterunku granicznym rozczarowała mnie swoim znudzeniem, ale po chwili przekazała mnie kolejnej pani, która zaprowadziła do pustego hallu. Kazała czekać i zniknęła w odmętach gabinetów.

Po 30 minutach zostałem wezwany do jednego z takich gabinetów, gdzie kolejna, acz sympatyczna pani z uśmiechem na twarzy pytała mnie, skąd jestem, po co przyjechałem do Izraela i dlaczego na papieża, a nie na wakacje. Rozmowa była bardzo sympatyczna, w pewnym momencie zeszła nawet na temat Marszu Żywych w Oświęcimiu i przodków tej pani w Polsce.

Przekraczając granicę, zostałem zatrzymany przez kolejnego pana z security, który zadawał mi kolejny raz pytania kim jesteśmy, skąd przychodzimy, dokąd idziemy. Wkrótce znalazłem swój bagaż i pomaszerowałem na przystanek busów do Jerozolimy. Jakież było moje zdziwienie i zdenerwowanie, kiedy odkryłem, że w paszporcie mam wbitą izraelską pieczątkę. Któraś z pań okazała się nad wyraz złośliwa, bo wszystkie po kolei prosiłem, żeby tego nie robiły, abym mógł używać tego paszportu w krajach arabskich.

Jedynym uczuciem, jakie w tym momencie żywiłem do Izraela była wściekłość. Po ponad godzinie trzymania na lotnisku, zadanych setkach pytań dotyczących mojej osoby, upewnieniu się, że jestem dziennikarzem obsługującym wizytę papieża, państwo z czarującym uśmiechem łaskawie pozwoliło mi wejść do raju, ale nie mogło odmówić sobie cynicznej przyjemności zniszczenia paszportu.

W Jerozolimie bus zawiózł mnie pod zupełnie inny hotel. Pani recepcjonistka była jednak tak miła, że zamówiła mi taksówkę do właściwego hotelu. Niestety, okazało się, że jest on po wschodniej, a więc arabskiej stronie Jerozolimy i żaden żydowski taksówskarz nie chce tam jechać. Pani recepcjonistka zadzwoniła więc do mojego hotelu i kazała im zamówić arabskiego taksówkarza. W środku nocy udało mi się w końcu dotrzeć na miejsce. A moje ciepłe uczucia do Izraela zniknęły.

JORDANIA przed Izraelem

2009-05-11T03:17:00.000-07:00

Papież kończy wizytę w Jordanii i przenosi się do Izraela. Ja też.

Jordania to była bułka z masłem. Chwilowe problemy z łączami i stałe problemy z papieskimi tekstami będą niczym wobec skomplikowanej logistyki w Izraelu. Żydzi i Palestyńczycy robią wszystko osobno, a tam, gdzie muszą się spotkać, komunikacja zawodzi. W dodatku wszystkie przekazy mamy na obrzeżach Jerozolimy, a biuro prasowe, gdzie będą wszyscy ważni, jest prawdopodobnie w centrum miasta. Tak donosi nasz człowiek na miejscu.

Izrael to też prawdziwa orka w porówaniu z Jordanią. Bo chociaż tutaj byłem sam, a tam będziemy pracować na trzy pary rąk, to wymagania są znacznie większe. Polskie media zresztą prawie nie zauważyły jordańskiej części tej podróży. A jeśli już, to mówiły głównie o mszy, która z punktu widzenia pielgrzymki nie była wcale aż tak ważna. Komentarze o stosunkach z muzułmanami i miejscu Jordanii w tym wszystkim były pobieżne, a niektóre wręcz prostackie. Jaki kraj, takie media.

Niecierpliwie czekam na wieczorny samolot z Ammanu do Tel Awiwu. Po pierwsze (wstyd się przyznać), będzie to mój pierwszy raz w Izraelu. Po drugie, liczba arabskich i perskich pieczątek w moim paszporcie z pewnością skłoni izraelskich strażników granicznych do długich rozmów ze mną jeszcze na lotnisku w Tel Awiwie. Przyjmuję zakłady, ile czasu minie, zanim uda mi się opuścić lotnisko i pojechać do hotelu w Jerozolimie.

Dla samego papieża - jak mówił John Allen - Jordania to było simple walk in the park w porównaniu do tego, co czeka go w Izraelu.

JORDANIA - papież w toku

2009-05-09T13:31:00.000-07:00

Pielgrzymka papieża na Bliski Wschód przebiega jak dotąd bez niespodzianek. Moja praca też obywa się bez niespodzianek, co nie znaczy, że bez kłopotów.

Drugi dzień wizyty Benedykta XVI to przede wszystkim odwiedziny w meczecie w Ammanie. Jordański książę, który przemawiał w imieniu muzułmanów, wyraźnie zdjął z papieża ciążącą na nim w sposób widoczny Ratyzbonę. Monarcha dziękował papieżowi za przeprosiny za słynny wykład. Nieco to skomplikowane, ale Benedykt wyraźnie odetchnął, że nie musi znów tłumaczyć się z mało fortunnego wystąpienia przed trzema laty.

Na późniejszej konferencji z watykańskim rzecznikiem dziennikarze dopytywali się oczywiście o Ratyzbonę, ale Federico Lombardi skwitował te pytania stwierdzeniem, że sprawa jest zamknięta. Dziennikarze przyczepili się więc do butów, których papież nie zdjął, wchodząc do meczetu. Na mój nos, nie miało to najmniejszego znaczenia. A nawet gdyby miało, nikt nie miałby większego pożytku z odpowiedzi Lombardo, bo w sali konferencyjnej, mimo rozpaczliwych prób techników, nie działały mikrofony. Z 40-minutowego nagrania udało mi się uratować ledwie kilka setek.

Prawdziwe boje toczymy natomiast z osobami odpowiedzialnymi za teksty papieskich przemówień. Podczas wszystkich pielgrzymek dziennikarze dostają teksty z godzinnym wyprzedzeniem, co z różnych powodów bardzo ułatwia pracę. Wszystkich, ale nie w Jordanii. Kiedy dzisiaj rano zapytałem uprzejmie panią trzymającą teksty, czy mogę dostać przemówienie z góry Nebo, które za chwilę będzie wygłoszone, usłyszałem nie!. Powtórzyłem pytanie i usłyszałem, żebym nic do tej pani nie mówił.

Kiedy zacząłem się awanturować, dowiedziałem się, że tekst dostanę już po zakończeniu uroczystości na Nebo. Ale po zakończeniu usłyszałem, że dostanę, ale może za godzinę. Kiedy stwierdziłem, że papież opuścił już Nebo, pani szeroko otworzyła oczy i zapytała mnie, skąd to wiem... Podobne problemy ma większość dziennikarzy. A zważywszy na specyficzny akcent Benedykta mówiącego po angielsku, praca bez tekstów jest horrorem, bo papieża często nie sposób zrozumieć.

Prawdziwą przyjemność sprawiła mi natomiast rozmowa z watykanistą CNN Johnem Allenem. To człowiek, który nie tylko zjeździł za oboma papieżami pół świata, ale jest także biografem Jana Pawła i Benedykta. John posiada też tę cechę, że nie jest nudny i rozlazły, jak większość włoskiego towarzystwa watykanistów. Mówi dynamicznie, obrazkowo, bardzo medialnie, a do tego do rzeczy. Pamiętam moje z nim rozmowy podczas pielgrzymek papieża w USA, Niemczech czy Polsce. Nigdy mnie nie zawiódł.

Po drodze do JORDANII

2009-05-05T14:23:00.000-07:00

Jestem w Ammanie. Wszystko z powodu rozpoczynającej się w piątek papieskiej pielgrzymki do Jordanii i Izraela.

Air France znów spisał się świetnie. Na lotnisko w Warszawie wpadłem w ostatniej chwili, bo poranne wstawanie nie należy do moich najmocniejszych stron. Obsługa Air France nie powiedziała jednak ani jednego złego słowa, co byłoby nieuniknione w wypadku krajowego przewoźnika czy jego największego partnera...

W Paryżu przy odprawie okazało się, że Air France postanowił uhonorować moje częste podróże, których efektem jest złota karta Flying Blue i przenieść mnie do klasy biznes. Patrząc na wypełniony po brzegi samolot z Paryża do Ammanu, nie miałem wątpliwości, że ta niespodzianka wynikała raczej z obłożenia miejsc, ale efekt dla mnie był bardzo przyjemny. Cielęcina z ryżem, deska serów, wytrawne, czerwone, 40-letnie wino, deser oraz niezwykle praktyczny przybornik podróżny Air France. Czego chcieć więcej?

Air France zaserwował też film Last Chance Harvey. Polecam, bo to ładna komedia romantyczna o miłości dwojga dojrzałych ludzi. Film świetnie zagrany, świetnie zrobiony i bez pretensji do bycia dziełem.

Przelot nad Izraelem w późnych godzinach popołudniowych i lądowanie na pustyni koło Ammanu przynosi spore wrażenia estetyczne. Samo lotnisko przywiodło na myśl poprzednie loty do i z Iraku i wszystkie poprzednie problemy z bagażami. Jednak w przeciwieństwie do Dubaju, wspomnienia z Ammanu wywołały o mnie uśmiech, a nie zaciśnięte ze złości zęby. Później nie było już tak różowo, bo procedura wizowa, jak to w Ammanie, przeciągnęła się do godziny, a kolejne 60 minut zajęła podróż taksówką do hotelu.

Nic Robertson z CNN zrobił właśnie wywiad z jednym z rzeczników mułły Omara. Nie jest to newsmaker, bo Mujahid mówi podobne rzeczy do tego, co usłyszałem od mułły Husseina Gullah. Ale Robertson zadaje talibowi najważniejsze pytania i szuka odpowiedzi dlaczego talibowie są tak bardzo zdeterminowani, tak mocni w propagandzie i tak niechętni Al Kaidzie. Byłem pod tak dużym wrażeniem, że natychmiast napisałem do Nica maila z gratulacjami. Na zwrotnego maila nie musiałem długo czekać.

TURECKA paranoja

2009-05-04T11:28:00.000-07:00

Stambuł, jak każde turystyczne miasto, wciąga na bocznych uliczkach.

Skręcając w bok ze słynnego placu Taksim można znaleźć się na Cingahir, dzielnicy artystów i naukowców, która z pozoru wygląda jak miejsce biedoty z nieremontowanymi od lat budynkami. Kilkaset metrów od zatłoczonego centrum z najlepszymi sklepami i głośnymi budami z kebabami panuje cisza, spokój i lenistwo. Z jednym z rozmówców, profesorem Uniwersytetu Bahcesehir, spotkałem się w małym choć wcale nie ciasnym antykwariacie. Okazało się, że takie miejsca mogą ładnie pachnieć.

Położony między Europą a Azją Stambuł dobrze pokazuje miejsce na drodze Turcji do Unii Europejskiej. Kraj jest w połowie reform, które rozpoczął wraz z negocjacjami z Brukselą. Gospodarka zajmuje 15 miejsce na świecie i wciąż pnie się w górę, a mimo to Turcy liczą na unijne dotacje. Świecki kraj pozwala na współistnienie islamu i chrześcijaństwa, ale coraz mocniejsi są konserwatywni mułłowie, którzy - nie bez podstaw - głoszą, że Unia to klub chrześcijański, który Turcji u siebie nie chce (patrz Francja i Austria). W mediach pojawiają się już dyskusje o wolności słowa, ale w prawie wciąż istnieje artykuł 301, który zabrania obrazy tureckości. Właśnie z tego paragrafu najczęściej sądzi się niewygodnych dziennikarzy, a przed sąd z tego właśnie powodu trafił również Orhan Pamuk. Do tego Kurdowie, Ormianie, Cypr...

Turcy ze Stambułu od lat szukają swojej tożsamości. Orhan Pamuk pisał, że Turcy nie chcą być Turkami, ale kimś innym. Dlatego zgolili brody, zmienili język i alfabet. Być może to dlatego ulica Istiklal w centrum miasta pełna jest modnych klubów i restauracji, a w sobotnie wieczory nie ustępuje podobnym miejscom w Londynie czy Berlinie. Aktorka Serra Yilmaz mówi o tureckiej paranoi. Artyści i intelektualiści dziwią się, że współczesna turecka muzyka czy literatura są tak słabo znane w Europie. Równocześnie jednak wszyscy kręcą się wokół i za nic w świecie nie chcą opuszczać Stambułu.

A dla wielu Europejczyków Turcja w Unii to oksymoron.

TURCJA - unijny weekend

2009-05-03T09:40:00.000-07:00

Wracam właśnie z długiego weekendu w Turcji. Przez kilka dni zajmowałem się w Stambule materiałami na temat wejścia Turcji do Unii w ramach naszego radiowej akcji. Prócz tego, starałem się wykorzystać nieliczne chwile, gdy nie padało.

Podróż do Turcji i z powrotem była bardzo przyjemna, nie licząc turbulencji na trasie Paryż-Warszawa i ciasnego samolotu Paryż-Stambuł. Poza tym Air France jak zwykle spisał się świetnie. Kosztował tyle samo co bezpośredni lot Turkish Airlines i przyniósł cztery dodatkowe loty do Flying Blue.

Jeśli przed wyjazdem wydawało mi się, że Stambuł na przełomie kwietnia i maja jest słonecznym i ciepłym miejscem, to się myliłem. Cztery spędzone tam dni to głównie deszcz, chmury i temperatura nieznacznie poniżej 20st. Na miejscu okazało się też, że wolnego czasu jest więcej, bo radio zmodyfikowało unijne plany i mam mniej do zrobienia niż początkowo zakładałem. Ale pochmurna pogoda nie sprzyja poznawaniu miasta, dlatego pierwsze dwa dni spędziłem głównie na niespiesznych spotkaniach, nagraniach i sesjach zdjęciowych w miejscach turystycznych bądź wartych odwiedzenia.

Piękne słońce pojawiło się 1 maja, dokładnie w momencie, gdy w centrum Stambułu (tuż obok mojego hotelu) na dobre trwały zamieszki miejscowych lewicówek z policją. Zajmowałem się wtedy na przemian nagrywaniem, nadawaniem (bo równocześnie 1 maja był kulminacją radiowej akcji) i dochodzeniem do siebie po kolejnych dawkach gazu łzawiącego. Kiedy wszystko się skończyło, a ja dostałem wolne na kilka godzin, zaczął padać deszcz.

Do portu i na stare miasto udało mi się jeszcze wyrwać tego dnia wieczorem, kiedy przestało padać i następnego dnia, kiedy chmury nie były aż tak nachalne.

Alizee w KABULU

2009-03-26T08:39:00.000-07:00

Mój fixer i przyjaciel w jednej osobie, zakochał się. Niestety platonicznie i częściowo za moją przyczyną.

Do pierwszego spotkania obu państwa doszło w restauracji KFC w Kabulu, dokąd wziąłem chłopaków na lunch. Jedząc afgańską wersję Zingerów, w telewizorze zawieszonym pod sufitem zobaczyliśmy teledyski Alizee. Młoda francuska gwiazdka, z czasów kiedy była rzeczywście młodą gwiazdką, śpiewała swoje największe przeboje.

Zia nie mógł oderwać oczu. Przestał przejmować się jedzeniem i patrzył w telewizor jak zaczarowany. Po skończonym posiłku zapytał obsługę, czy może pożyczyć płytę DVD na której były nagrane teledyski. Przez najbliższe kilka godzin w samochodzie na przenośnym zestawie do odtwarzania płyt DVD nie oglądaliśmy niczego innego jak tylko Alizee.

Przez dłuższy czas nie byłem pewien, czy Zia nie żartuje i czy nie przybiera pozy, jak to ma czasem w zwyczaju. Ale na ciągłym oglądaniu Alizee i wyznaniach, że się zakochał i że zaraz umrze, nie skończyło się. Poprosił mnie o znalezienie strony internetowej piosenkarki, jej maila a nawet telefonu. Kiedy pokazałem mu zdjęcia Alizee w internecie, stwierdził, że nie może już tego oglądać. Postanowił, że będzie intensywnie uczył się francuskiego.

Zia jest człowiekiem wykształconym, a kilka lat pracy z Europejczykami otworzyło mu horyzonty. Ma spory dystans zarówno do Afgańczyków jak i do Amerykanów. Nie chce wyjeżdżać z kraju, bo kocha swoją ojczyznę, ale zna jej wszystkie wady i słabości. Mimo to, zakochał się w gwieździe show-biznesu i chce ją poznać. Pamiętacie Borata, który pojechał do Californii poznać Pamelę?

AFGANISTAN - bez zmian

2009-03-25T18:55:00.000-07:00

Kabul nie zmienił się. Jest taki sam, jak wtedy, gdy wyjeżdżałem stąd w październiku zeszłego roku. Jednak od kilku dni intensywnie zastanawiam się, czy to aby na pewno jeszcze moja bajka.

Afgańska stolica nadal jest jednym z najbardziej zakorkowanych miast świata. Prócz wszechobecnych Toyot liczących 40, 30 i 20 lat oraz wypasionych terenówek, na ulicach nieśmiało pojawiły się Mercedesy i Hyunday'e. Miejscowa sieć KFC, która kiedyś posiadała dwa lokale w centrum Kabulu, teraz rozwinęła się i ma już restauracje w kilku punktach na obrzeżach miasta.

Żebracy okupują ulice Kabulu w tych samych miejscach, co zawsze. Na bocznych drogach częstym widokiem są góry śmieci i pasące się obok kozy lub owce. Miasto jest tak samo brudne jak zawsze. Tak samo jak kiedyś, kebaby smakują za pierwszym i drugim razem, ale po tygodniu monotonnego jedzenia stają się nieznośne.

W polskiej bazie w Bagram zmienił się nieco układ kontenerów, ale ze środka wciąż najczęściej słychać piosenkę Jaki tu spokój. Rytm dnia nadal wyznaczają posiłki, wyjścia do sklepu, a dla bardziej odważnych również siłownia.

Mam nieodparte poczucie, że już to wszystko widziałem i że jestem tym znużony. Być może jednym z powodów jest fakt, że przez krótki czas pobytu nie mam kiedy pojechać poza Kabul, choćby do Pandższiru czy na Salang. A być może, że jest to mój siódmy wyjazd do Afganistanu.

Zabrakło chyba patio i atmosfery panującej w Le Monde, przyjaciół, którzy poza nielicznymi wyjątkami wrócili do Polski, imprez na KAIA i wsparcia merytorycznego w firmie.

Choć nieliczne, to jednak są jednak momenty, kiedy czuję, że to ten sam Kabul, który zostawiałem w 2007 roku.

KABUL- dentysta

2009-03-23T14:28:00.000-07:00

Nadłamany ząb i jego ostra krawędź niemiłosiernie raniąca język sprawiły, że musiałem poszukać dentysty w Kabulu. Przed wizytą wydawało mi się, że wspinam się na szczyty odwagi. Niesłusznie.

Po kilku telefonach do znajomych i nieustannych pytaniach zadawanych mojemu fixerowi, pojechałem do Roshan Clinic. Jak sama nazwa wskazuje, to prywatna klinika założona przez właścicieli największej w Afganistanie sieci komórkowej.

Siedziba z zewnątrz wyglądała jak tysiące innych budynków w Kabulu, a co za tym idzie, nie zachęcała do odwiedzin. Ale gdy przeszedłem przez bramki bezpieczeństwa, zobaczyłem czyste, nowe drzwi. Wchodząc do środka, dostrzegłem recepcję, a w niej schludną panią, nowy komputer i nowoczesny aparat telefoniczny.

Po chwili siedziałem już w fotelu dentystycznym. Spiłowanie ostrej krawędzi zęba okazało się całkowicie sterylne i bezbolesne, a zajęło 10 minut. W tym czasie posługująca się płynnym angielskim skośnooka i całkiem ładna dentystka zrobiła jeszcze kilka zdjęć mojego uzębienia za pomocą miniaturowej kamery, której trudno szukać nawet w dobrych gabinetach w Polsce. Na koniec pokazała mi, które zęby wymagają dodatkowych zabiegów.

Klinika Roshana nie odbiegała standardem od dobrych polskich przychodni. Ale haczyk tkwił w rachunku. Przemiła pani z recepcji była uprzejma skasować mnie na 150 dolarów. Zaznaczając przy tym, że tak naprawdę, to nie mam prawa korzystać z usług kliniki, ponieważ moja firma nie ma podpisanej z nią umowy. Na koniec pani zaprosiła mnie do ponownego skorzystania z usług Roshan Clinic.

DUBAJ - znowu...

2009-03-18T23:01:00.000-07:00

Dotarłem na moje ulubione lotnisko w Dubaju. To tutaj ostatnio przez 2 tygodnie szukałem zagubionego plecaka. A wcześniej, w ciągu minionych trzech lat traciłem mnóstwo czasu i energii, by móc dolecieć do Kabulu lub Warszawy.

W ciągu ostatnich trzech lat wiele się zmieniło. Kiedyś lotnisko w Dubaju imponowało mi swoim rozmachem, niespotykaną jak na kraje arabskie czystością, a nawet sztucznymi palmami i pochodniami w głównym hallu. Dzisiaj już wnętrze pierwszego terminalu nie zachwyca. Jestem tutaj po raz czternasty.

Rozbudował się za to drugi terminal z którego odlatują samoloty do Kabulu. Kiedyś była to ciasna i zadymiona klitka, dzisiaj są już tam sklepy wolnocłowe. Trzy lata temu w oczekiwaniu na samolot do Afganistanu siedziałem na rozlatującym się krześle, popijając piwo Heineken z brudnej puszki i dusząc się oparami papierosów. Wokół siebie miałem głównie mężczyzn pochodzenia perskiego lub arabskiego oraz kilku napakowanych Amerykanów, którzy zapewne pracowali w siłach specjalnych i wracali do Iraku czy Afganistanu po urlopie w domu. Teraz białasów jest więcej.

Mój pierwszy pobyt w Dubaju był drogą przez mękę. Wyleciałem z Warszawy, mając jedynie numer rezerwacji do Kabulu. Gdy przyleciałem około pierwszej w nocy okazało się, że jegomość w okienku będzie mógł sprawdzić, czy mój bilet jest, ale dopiero za 3-4 godziny. Koczowałem więc na podłodze niedaleko okienka, nie wiedząc, czy w tej sytuacji wolno mi wyjść poza strefę. Wreszcie po trzech godzinach oczekiwania, dostałem bilet.

Następnym razem bilet do Kabulu miałem ze sobą już w Polsce. Od tego czasu przesiadki w Dubaju wyglądają zawsze tak samo - szybka wizyta w sklepie z książkami i płytami, godzina lub dwie w Irish Village z najdroższym Heinekenem świata, zakupy do Afganistanu według klucza kupujmy to, co jest w promocji, to dadzą torbę, żeby mieć w czym nieść i niekończące się czekanie na transfer na drugi terminal.

Podczas wizyt w Dubaju raz wstrzymałem na kilkanaście minut samolot do Wiednia, wiele razy kłóciłem się z obsługą kontroli bezpieczeństwa, która postanowiła po pięć razy dokładnie sprawdzać zawartość mojego plecaka, a w przypadku zagubionych bagaży w październiku 2008, krążyłem po wszystkich możliwych lotniskowych urzędnikach.

Lotnisko w Dubaju zawsze było bramą do innego świata, zarówno w drodze do Kabulu jak i do Warszawy. Teraz chyba i to się zmieniło. Afganistan jest wciąż inny, ale już nie aż tak bardzo. A może to po prostu przyzwyczajenie.

LONDYN - cztery dni bez związku

2009-03-09T16:14:00.000-07:00

Tym razem wyjazd do Londynu nie był związany z pracą. Czasem dobrze jest bowiem na chwilę opuścić miodem płynącą Polskę.

Weekend w Londynie jest trendy. Sobota spędzona na zakupach, noc przebalowana na Soho, a niedzielny poranek zajęty leczeniem kaca - to często spotykany program szybkiej wycieczki do stolicy Zjednoczonego Królestwa. Mnie udało się tym razem być trochę dłużej i inaczej rozplanować czas.

Robienie zakupów na Oxford i Regent Street w sobotnie popołudnie jest równie trendy, co męczące. Przez sklepy przewalają się tysiące Londyńczyków oraz turystów, a kolejki do wyjścia ustawiają się nawet w metrze. Większość z zakupowiczów jest wówczas o co najmniej pół obywatela większa, a zasobność portfela można łatwo poznać po napisach na torbach z zakupami.

W jedynym w Europie sklepie Abercrombie przy Vigo Street trzeba odczekać co najmniej kilka minut, aby wejść do środka. Kolejka do przymierzalni to kolejne 20 minut, podobnie jak kolejka do kasy. Tym większą radość sprawił mi widok umiarkowanie pełnego sklepu Abercrombie w poniedziałkowe przedpołudnie.

Zamiast nerwowo przeglądać kolejne wieszaki, sobotnie popołudnie spędziłem w kilku innych miejscach. Trafiłem do sklepu z plakatami i gadżetami filmowymi. Sporo pieniędzy wydadzą tam zarówno miłośnicy Jamesa Bonda, Alfreda Hitchcocka, Quentina Tarantino jak i tanich amerykańskich melodramatów. Mnie przed przesadą uchroniło kilka chwil zastanowienia i selekcji wcześniej wybranych rzeczy.

Będąc na Canary Wharf, finansowym centrum Londynu z drapaczami chmur i głównymi siedzibami Tych Największych znów zastanawiałem się, gdzie się podział kryzys. Tamtejsze sklepy czy restauracje wcale nie świecą pustkami, a pracownicy banków noszą wciąż najlepsze koszule i drogie krawaty. Podobno jest ich nieco mniej i podobno zostali ci, którzy zdołali przetrwać wrzesień.

Londyn zaskakuje nieprzewidywalnością. Tak jak w niedzielę, kiedy rano obudziło mnie mocne, wiosenne słońce, a w południe w drodze do centrum zastała mnie ulewa z porywistym wiatrem. Najbardziej zaskakujące w tym wszystkim jest jednak to, że zmienność (nie tylko pogodowa Londynu) Londynu wciąż jest zaskakująca.

BRUKSELA kryzysowa

2009-03-02T10:20:00.000-08:00

Tak zwany kryzys finansowy dotknął również mnie. Oszczędzanie w firmie sprawiło, że wyjazd na szczyt do Brukseli jest w zasadzie pierwszą podróżą od czasu poprzedniego szczytu sprzed niemal trzech miesięcy. Sam szczyt okazał się natomiast wyłącznie klubem dyskusyjnym.

Nie potrafię zrozumieć, na czym ma polegać kryzys w Polsce. Coraz bardziej przekonuję się do teorii, która mówi, że słowo kryzys stało się trendy, choć to drugie słowo już takim nie jest. Oszczędzanie każdej złotówki nie tylko stało się faktem, ale też zjawiskiem coraz bardziej drażniącym. Efekty widać w moim trzymiesięcznym siedzeniu w Polsce, choć akurat przerwa w podróżach wypadła w najlepszym do tego momencie.

Po takiej przerwie zarówno loty samolotami, lounge w Amsterdamie jak i kolacje w Brukseli są tym przyjemniejsze. Nawet praca na unijnym szczycie nie była aż tak nudna, jak mogłyby wskazywać na to wyniki spotkania.

Zastanawiałem się, po co w ogóle zwoływano ten szczyt. Przez kilka godzin padały słowa o solidarności i odrzucaniu protekcjonizmu, a niektórzy politycy rozstrząsali, czy to, że inni politycy spotkali się ze sobą już wcześniej, oznacza podział Europy, czy też nie. W ślady tych rozważań podążyli publicyści.

Wyniki szczytu można zamknąć w jednym zdaniu - nie chcemy protekcjonizmu, ale solidarności. Umysły przywódców muszą być wielkie, skoro dojście do takich wniosków zajęło całe 3 godziny, a w przypadku nowej Unii, również wcześniejsze półtorej godziny mini-szczytu.

Nawet w czasach kryzysu politycy potrafią się nudzić. Ale jacy politycy, taki kryzys.

BRUKSELA - kulinarnie

2008-12-13T10:21:00.000-08:00

Unijne szczytu W Brukseli mają swoje zalety. Tym razem były to zalety kulinarne.

Rozpusta zaczęła się w lounge'u KLM na lotnisku w Amsterdamie, dodam, moim ulubionym. Podano zupę musztardową. Z początku jej nie zauważyłem, bo odruchowo sięgnąłem po świeże bułki i pyszną zazwyczaj wędlinę. Ale zupa musztardowa powaliła mnie na kolana. Była po prostu kremową zupą z małymi czerwonymi ziarenkami. W smaku była nieznacznie ostra i gładka. Lekka i nie nachalna.

Po przylocie do Brukseli poszedłem na kolację. Spaghetti carbonara, które zamówiłem w knajpie nieopodal Komisji Europejskiej było jednym z najpyszniejszym, jakie pamiętam. Równie lekkie, ugotowane dokładnie tak, jak trzeba, z odpowiednią ilością boczku. Do tego całkiem dobre, białe wino.

Już w czasie szczytu w budynku Rady Europejskiej działała kuchnia. Za radą kolegów, którzy wcześniej mogli urwać się na obiad, spróbowałem steka w żółtym sosem. Poezja. Pyszne były nawet frytki za którymi zazwyczaj nie przepadam. A na deser budyń czekoladowy.

Z dziennikarskiego obowiązku - szczyt trwał 2 dni, dotyczył głównie pakietu klimatycznego, a Polska wywalczyła korzystne rozwiązania energetyczne.

NOWY JORK/CHICAGO - nadchodzi zima

2008-11-21T04:07:00.000-08:00

Po powrocie z Florydy do Nowego Jorku przeżyłem szok termiczny. Po kilku dniach spędzonych w ciepłym słońcu, organizm musiał błyskawicznie przestawić się na temperatury bliskie zeru i chłodny, przenikliwy wiatr. Zaś w Chicago padał już śnieg.

Powroty do domu po długim niebycie zawsze są trudne. Tym razem, na szczęście terapia szokowa została rozłożona na raty. W Nowym Jorku spędziłem cały dodatkowy dzień, spotykając się ze znajomymi i przyjaciółmi. W Chicago kilka dobrych godzin. Teraz trzeba tylko przygotować się na warszawski szok mentalny.

Ameryka wciąga i to bardzo. Zachwyciłem się tym krajem i jego różnorodnością po podróży w kwietniu. Teraz fascynacja jest jeszcze większa. Tym bardziej po tym, co stało się 4 listopada.

To nieprawda, że Amerykanie są głupi. Owszem, wielu z nich jest głupich. Wiele przepisów i regulacji jest nieżyciowych. Ale Stany Zjednoczone to potężny i zróżnicowany kraj. Często piękny, fascynujący i wciągający tych, którzy starają się go zrozumieć.

Od przyjaciół na pożegnanie usłyszałem, że Nowy Jork jest po to, żeby za nim tęsknić.

FLORYDA - Centrum Kosmiczne Kennedy'ego

2008-11-18T21:15:00.000-08:00

40 lat temu człowiek po raz pierwszy wylądował na Księżycu. Po tym, co zobaczyłem w centrum NASA, mam ogromny szacunek dla tych, którzy wówczas polecieli, jak i dla tych, którzy z Ziemi wystartowali zaledwie kilka dni temu.

Centrum Kosmiczne im. Johna Kennedy'ego zajmuje gigantyczny obszar. Jego ogólnodostępna część to znakomicie zrobiony park rozrywki. Autobusy dowożą w pobliże hangaru w którym składa się prom kosmiczny, miejsca startu oraz pasa do lądowania. W specjalnie wydzielonych miejscach można zobaczyć wszystko to, co wróciło z Kosmosu na Ziemię, filmy o podboju Księżyca, oryginalne centrum sterowania lotami z lat 60. oraz pamiątki z tego okresu.

Imponująca jest kolekcja rakiet i części promów kosmicznych. Największe samoloty wydają się być przy tym zabawkami. W spokojniejszej części turystycznego skwerku stoją też tablice poświęcone tym, którzy w Kosmosie zostali. Są tam nazwiska wszystkich astronautów, którzy zginęli m.in. w katastrofie promu Columbia w 2003 roku.

Respekt budzą też przygotowania do startu pojedynczego promu. Sam statek buduje się przez 3 miesiące. W tym czasie astronauci poddawani są rozmaitym testom w ośrodku w Houston. Na kilka dni przed startem przylatują na Florydę. Gotowy prom przewożony jest z hangaru na miejsce startu specjalną platformą. Podróż taka trwa 8 godzin.

Na kilkadziesiąt minut przed startem, kiedy astronauci siedzą już w środku, okolicę opuszczają wszyscy inni. Podczas odpalania promu żaden człowiek nie ma prawa znajdować się w promieniu kilku mil. Huk oraz inne rozchodzące się podczas startu siły mogą bowiem zabić stojących zbyt blisko. Drżenie ziemi czuć w promieniu 10 mil. Aby zneutralizować ogromnie silne fale dźwiękowe, na platformę z której odpalana jest rakieta wylewane są w czasie startu hektolitry wody. Dym, który wówczas widać, to nie tylko odrzut silników ale i skraplająca się para wodna.

W kilka minut po starcie prom kierowany zazwyczaj na północny wschód jest już nad Hiszpanią. Dopiero wtedy kończy się pierwsza i najbardziej krytyczna faza lotu. Wahadłowiec traci ponaddźwiękową prędkość dopiero nad granicą atmosfery, kiedy odpada od niego ostatni zewnętrzny zbiornik paliwa.

Próbkę tego wszystkiego, co czują siedzący pionowo podczas startu astronauci można poczuć na symulatorach. Niestety, próbka jest bardzo słaba, bo urządzenia zbudowane zostały z myślą o amerykańskich turystach. A gabaryty wielu z nich nie pozwoliłyby nawet na wejście do środka rakiety, nie mówiąc już o jakimkolwiek starcie w górę. Stąd symulatory to kilka minut pionowego siedzenia i trzęsące się w pierwszej fazie krzesła.

To wszystko, co znajduje się w Centrum Kennedy'ego to z jednej strony bardzo drogie zabawki dla bardzo dużych dzieci. Ale to także efekt ludzkiego wyżej i dalej. Determinacja tych wszystkich osób jest godna najwyższego szacunku.

Ziemia z Kosmosu wygląda pięknie. Ja też chcę ją taką zobaczyć.

MIAMI - kurortowo

2008-11-16T21:25:00.000-08:00

W Miami panuje już jesień. Temperatura w nocy spada do 20 stopni, w ciągu dnia też jest bardzo niska - zaledwie 30 stopni. Celsjusza oczywiście.

Floryda to jedno z tych miejsc w Stanach Zjednoczonych, gdzie na wakacje wpaść można o każdej porze roku. W listopadzie nie ma już takich tłumów ani upałów jak latem. Tyle, że Miami w wersji basic szybko się zużywa i nudzi.

Miami Beach to wyspa połączona ze stałym lądem, nazywanym dla odmiany Miami. Ciągnące się niemal kilkanaście kilometrów plaże i wysokie betonowe hotele powodują, że jest to miejsce turystyczne i zarazem luksusowe. Ci, którzy w ciągu dnia leżą na plaży, wieczorami jedzą kolacje i popijają drinki w drogich restauracjach przy Ocean Drive. Droga, która biegnie wzdłuż wschodniego wybrzeża Miami Beach, wieczorami jest zresztą kompletnie zakorkowana. A na ulicach Miami Beach spotkać można każdą droższą markę samochodu.

Korki są domeną nie tylko Miami, ale każdej okolicznej miejscowości. Żeby dojechać na Key West, najbardziej wysunięty na południe punkt Stanów Zjednoczonych, potrzeba kilku godzin. Nawet perspektywa drogi ciągnącej się przez małe wysepki i jeden z najdłuższych mostów świata nie były w stanie zmusić mnie do takiej podróży.

Kilka dni spędzonych w Miami bardzo się przydaje. Zabawna jest świadomość, że kiedy tu jest 30 stopni i piękne słońce, w Polsce a także w niedalekich Chicago czy Nowym Jorku właśnie nadchodzi zima. Podobne odczucia miałem kilka lat temu w Iraku, kiedy w Wigilię termometry pokazywały zaledwie 25 stopni. Z całym szacunkiem dla Miami, Bagdadu i termometrów.

Tymczasem amerykańskie radia zaczęły właśnie grać świąteczne piosenki. W jednej z tutejszych stacji formatu złote przeboje usłyszałem wszystkie christmasowe klasyki - Bob Seger, Bruce Springsteen, Pretenders, U2, Bing Crosby, Frank Sinatra.

MIAMI - Little Havana

2008-11-15T18:11:00.000-08:00

Niemal połowę mieszkańców Miami stanowią emigranci, głównie z Kubańczycy. W zachodniej części miasta mają swoją dzielnicę nazywaną Małą Hawaną.

Kubańską wyspę od Miami dzieli nieco ponad 300 kilometrów w linii prostej. To jeden z powodów dla którego właśnie tutaj osiedliła się największa część kubańskiej emigracji, uciekającej z kraju po 1962 roku. Wielu z nich zamieszkało na zachodzie Miami, tworząc miejsce nazywane dzisiaj Małą Hawaną.

W Little Havana czas niemal się zatrzymał. Amerykańskie fast-foody i dobre samochody stanowią tu niewielki procent rzeczywistości. Okolice 8th Street to raczej małe, niekiedy sypiące się domy, bary w których sprzedawane jest espresso i warsztaty samochodowe. A na skwerku w centrum dzielnicy Kubańczycy od lat grają w domino.

Część Kubańczyków, którzy mieszkają w Małej Hawanie, nigdy nie była w centrum Miami. Niektórzy w ogóle nie mówią po angielsku. Hiszpański jest za to wszędzie. W restauracji do której poszedłem na obiad cała obsługa mówiła wyłącznie po hiszpańsku.

Mała Hawana przypominała mi momentami Jackowo w Chicago i Greenpoint w Nowym Jorku. Tyle, że tu w Miami nie zauważyłem "butosłomy", a lokalność miała swój urok, której wśród Polonii brakowało. Ale może ja się nie znam.

NOWY JORK - problemy na JFK

2008-11-14T07:37:00.000-08:00

Linie lotnicze w Stanach Zjednoczonych rządzą się swoimi prawami, zupełnie innymi niż w Europie. Delta Airlines, którymi leciałem do Nowego Jorku i na Florydę traktowałem do tej pory jako wyżsżą półkę.

O tym, że posiłki nie są wliczone w cenę lotu, dowiedziałem się już podczas poprzedniej wizyty w USA. Wskazywało to na traktowanie pasażerów jak przysłowiowe ziemniaki do zwiezienia. Wtedy myślałem, że to tylko jeden drobny szczegół. Kilka dni temu Delta zapowiedziała, że od grudnia będzie pobierać opłaty za każdą sztukę bagażu pasażera. Tłumaczenie rosnącymi cenami paliwa jest kiepskim żartem.

Moje problemy z Deltą zaczęły się już na odprawie na lotnisku Johna Kennedy'ego. Okazało się bowiem, że bagaż powinien zostać odprawiony minimum 45 minut przed startem. Ponieważ zgłosiłem się do odprawy 43 minuty ani self check-in ani znacznie mniej miła od niego pani nie chcieli przyjąć bagażu. Co więcej, dowiedziałem się, że mimo odprawienia się dzień wcześniej w internecie, z formalnego punktu widzenia spóźniłem się na samolot.

Moje kłótnie i rzucanie regułami prawa lotniczego nic nie dało, bo odbijało się od powtarzanego przez panią takie mamy zasady. Co więcej, za przełożenie biletu z lotu, który jeszcze się nie zaczął (a na który już się spóźniłem) na lot rozpoczynający się 8 godzin później Delta Airlines zażądały 160 dolarów czyli niemal tyle, ile kosztował cały bilet. Oczywiście pani tłumaczyła, że to nie nowy bilet, ale kara za przełożenie lotu.

Kiedy po 8 godzinach i z nowym biletem ponownie pojawiłem się na JFK, przed security kłębił się tłum ludzi. Wszystko dlatego, że pracowała zaledwie jedna bramka. Kiedy przeszedłem w końcu kontrolę i udałem się do lounge'u, okazało się, że nie mogę z niego skorzystać. Pani tłumaczyła, że moja srebrna karta nie uprawnia mnie do wejścia. Kiedy ja upierałem się, że według zasad całego Sky Team'u do którego należą również Delta Airlines, srebrna karta pozwala wchodzić do wszystkich lounge'ów, pani odpowiadała słyszanym już gdzieś takie mamy zasady.

Samolot odjechał z rękawa opóźniony o 30 minut. Potem stał półtorej godziny w korku na pasie kołującym. Część pasów na JFK była bowiem zamknięta, co spowodowało, że w jednym momencie na start oczekiwało 30 samolotów. Pilot był tak miły, że pozwolił włączyć urządzenia elektroniczne. Ale w Miami wylądowaliśmy z dwugodzinnym opóźnieniem. Ani razu od załogi nie usłyszałem słowa przepraszam.

W porównaniu do przygód na trasie Irak - Afganistan - Pakistan, to oczywiście detale.

NOWY JORK - urlop w Wielkim Jabłku

2008-11-12T19:06:00.000-08:00

Trzy dni w Nowym Jorku upłynęły głównie pod znakiem zakupów i spotkań ze znajomymi - ludźmi i miejscami.

To niesamowite, jak szybko i łatwo wydaje się pieniądze w Nowym Jorku. Pierwszy shoppingowy shock mam już dawno za sobą, a mimo to portfel dramatycznie schudł. A wydawało się, że to tylko 4 ulubione sklepy, a w nich wyłącznie niezbędne rzeczy.

Wszystko szło gładko i sprawnie. Z Abercrombie na 5th Avenue, gdzie za pierwszym razem spędziłem 3 godziny, tym razem wyszedłem po ponad godzinie. W Apple'u niemal po przeciwnej stronie ulicy zakupy zajęły 15 minut. Ale w efekcie można mówić jedynie o oszczędności czasu, ale już nie pieniędzy.

W ramach spotkań ze znajomymi trochę bliżej poznałem Brooklyn i pierwszy raz byłem na Staten Island. To miejsce zupełnie na uboczu Nowego Jorku, ciche i spokojniejsze nawet niż Brooklyn. Odrębna forma istnienia.

Staten Island została założona przez emigrantów z Holandii. Mieszkają tu głównie biali katolicy. Przez nowojorczyków wyspa jest traktowana jako prowincja, choć mieszka tutaj wielu bogatych ludzi. Na Staten Island dostać się można wyłącznie promem lub samochodem. Wieczorny widok z Manhattanu z prowadzącego na Staten mostu Verrazano jest porywający.

Każdy, kto przyjeżdża do Nowego Jorku odwiedza Central Park i Times Square. Ten pierwszy kojarzy mi się przede wszystkim z kilkoma scenami z Fisher Kinga, jednego z najbardziej nowojorskich filmów w historii kina. To drugie miejsce, w nocy, zapiera dech. To jest Nowy Jork, city that never sleeps.

CHICAGO - last time

2008-11-09T07:17:00.000-08:00

Nie byłem zachwycony, kiedy kilka miesięcy temu okazało się, że amerykańskie wybory mam spędzić głównie w Chicago. Pierwsze dni w tym mieście też nie należały do najprzyjemniejszych. Ale wyjeżdżam z Chicago z poczuciem, że można byłoby jeszcze trochę zostać.

Chicago nazywane jest wietrznym miastem, bo wiatry wieją tu przez większą część roku. W dodatku, przyjechałem tu w pierwsze dni późnej jesieni, kiedy padał deszcz, a temperatura zbliżała się od zera. Wrażenie pogarszał jeszcze ogromny bałagan organizacyjny pierwszych dni pracy w Chicago.

Ale przez te 2 tygodnie trochę się do tego miasta przyzwyczaiłem. Imponujący nocny widok Magnificent Mile i Gotham City, niewielkie, ale klimatyczne Chinatown, spokojne i słoneczne południowe dzielnice z Hyde Park na czele i nawet Jackowo, ładniejsze niż twarze mieszkających tam Polaków. To wszystko oraz dziejąca się tu w ostatnich dniach historia sprawiła, że czas spędzony w tym mieście był przyjemnością.

CHICAGO - zwycięstwo Obamy

2008-11-06T11:01:00.001-08:00

Barack Obama wygrywający wybory prezydenckie to historia Stanów Zjednoczonych. Bez względu na to, jakim będzie prezydentem, to o nim napiszą w podręcznikach.

Kiedy stałem w tłumie dziennikarzy relacjonujących wydarzenia tego wieczoru w Grant Parku w Chicago, czułem, że na moich oczach dzieje się historia. Pierwszy raz prezydentem tego kraju zostaje polityk kolorowy. To wielka zmiana w mentalności Amerykanów. Ale to również potrzeba odwrotu o 180 stopni od tego, co działo się w USA przez ostatnich 8 lat. Kryzys ekonomiczny tylko tę potrzebę wzmógł.

Słuchałem potem tych, którzy przyszli do Grant Parku. Większość z nich powtarzało wielkie, ale szczere słowa o zmianie, nadziei i nowym początku. 50-letnia biała kobieta ze łzami w oczach opowiadała o czasach segregacji rasowej w Stanach. Mówiła, że jeszcze niedawno czarni musieli siadać z tyłu autobusu i nie wolno im było wchodzić do wielu miejsc w Waszyngtonie, Nowym Jorku czy Chicago.

Tej nocy przemówienie Baracka Obamy było rzeczywiście porywające. Mówił o wątpiących w siłę demokracji, dziękował wolontariuszom i zapowiadał ciężką pracę. Dla mnie jednym z najwspanialszych momentów tego przemówienia było podziękowanie dla Johna McCaina. Walczył długo i wytrwale w kampanii, ale jeszcze mocniej walczył jako żołnierz dla tego kraju, który ukochał. Ameryka jest dzisiaj lepsza dzięki takim ludziom jak John McCain. Zresztą Republikanin chwilę wcześniej w Phoenix też mówił o wielkiego formatu polityku, jakim jest Barack Obama. Polacy mogą tylko pozazdrościć tej klasy polityków, jakimi okazali się obaj panowie.

Od kilku tygodni systematycznie przekonuję się do Baracka Obamy. Jego ambicja, wytrwałość, niesamowita inteligencja, jasno określone cele i zdolność porwania tłumów robią wrażenie. Od kilku dni mocno mu kibicuję. Jego zadanie zmieniamy Amerykę będzie bardzo trudne i żmudne. Ale mam nieodparte wrażenie, że Obama sobie z tym poradzi i że będzie pierwszym od wielu lat politykiem, który nie zawiedzie pokładanych w nim oczekiwań. O ile oczywiście te oczekiwania nie będą zbyt wielkie.

CHICAGO - yes we can!

2008-11-04T22:29:00.000-08:00

"Change has come to America" (Barack Obama, 4.11.2008, Grant Park, Chicago)

CHICAGO - dom Obamy

2008-11-01T10:55:00.001-07:00

Dom Baracka Obamy mieści się w południowej części Chicago. W ostatnich dniach stał się przedmiotem zainteresowania dziesiątek dziennikarzy z całego świata.

W końcówce kampanii Barack Obama rzadko bywa w domu. Codziennie jest na dwóch a czasem nawet trzech wiecach w miejscach oddalonych od siebie o kilkaset kilometrów. Dlatego też do Chicago wpada raz na kilka dni, tak jak wczoraj z okazji Halloween. Wczesnym popołudniem na East Hyde Park Boulevard zajechała kolumna czarnych samochodów opancerzonych. W kilkanaście minut później Obama wyszedł z domu na spacer ze swoją córką.

Dom Baracka Obamy jest pilnowany przez policję i Secret Service. W promieniu dwustu metrów poruszać się mogą wyłącznie mieszkańcy, a dookoła stoją betonowe bariery. Wokół kręcą się dziesiątki dziennikarzy, a sąsiedzi co i rusz są wypytywani o kandydata Demokratów. Większość cierpliwie powtarza, że jest dumna, mając takiego sąsiada. Ale w ich historiach nie ma niczego szczególnego. Obama to bardzo ambitny a zarazem miły i uczynny człowiek, który dzięki uporowi i konsekwencji doszedł do tego, kim jest dzisiaj.

Dzielnica w której mieszka Obama jest zamieszkała w większości przez Czarnych. To głównie middle class i nieliczne grupy ludzi lepiej sytuowanych. Nie są to jednak slamsy na które trafić można kilka kilometrów dalej na południe. Nie ma tu bezrobocia, dobiegającego zewsząd głośnego hip-hopu, a czarna młodzież nie gania się z pistoletami po ulicach. Spokojna, niemal senna dzielnica.

Być może dlatego wszyscy dziennikarze mają tak wielki problem z materiałami o miejscach w Chicago w których pracował Obama. Bo ta historia nie rzuca na kolana.

CINCINNATI - stan Ohio

2008-10-30T09:50:00.000-07:00

Stan Ohio od wielu lat jest kluczowy dla amerykańskich wyborów. Kto przegrał wybory w tym stanie, przegrywał też batalię o Biały Dom. Choć nadal nie wiem, dlaczego.

Cztery lata temu John Kerry minimalnie przegrał w Ohio z Georgem Bushem. Osiem lat temu Republikanie również mieli niewielką przewagę. Teraz Obama ma o 7 procent głosów więcej, ale do dnia wyborów wszystko się może zmienić.

W dużych miastach w Ohio dominuje poparcie dla Demokratów, w wioskach dla Republikanów. W Cincinnati nie spotkałem żadnego zwolennika McCaina, za to plakaty Obamy wiszą wszędzie. W kilku wioskach widziałem z kolei wszechobecne standy McCain-Palin. Sztabowcy obu obozów przyznają, że walka idzie łeb w łeb. Nigdzie jeszcze nie słyszałem tak ostrych reklamówek wyborczych. W jednej z nich zwolennicy Republikanów wyliczają Obamie wszystkie błędy z czasu senatorowania. Na koniec ograniczają się do lakonicznego stwierdzenia, że McCain wszystko zmieni.

Próbowałem dowiedzieć się, dlaczego Ohio od tylu lat jest battle state. Teorii usłyszałem wiele, choć żaden z moich rozmówców (studenci i profesorowie, eksperci, zwykli ludzie) nie był do swojej teorii przekonany. Najbardziej przekonujący jest chyba powód ekonomiczny. W Ohio ulokowana jest spora część amerykańskiego biznesu, a co za tym idzie, mieszka tu sporo bogatych i wpływowych ludzi. I to oni ścierają się ze sobą.

Wstąpiłem też do zoo w Cincinnati. Nie jestem wielkim fanem zwierząt, ale ten ogród zoologiczny wciągnał mnie na tyle, że z pięciu minut zrobiły się 3 godziny. W zoo jest czysto, trasa zwiedzania jest ułożona logicznie i najważniejsze - nie jest nudno. Ot choćby mała tabliczka przed jedną z klatek, informująca o tym, że z powodu niskiej temperatury zwierzęta nie są obecne na wybiegu - grrrr... it's too chilly for us to be here.

INDIANA - spokój i perełki

2008-10-28T21:56:00.001-07:00

Tegoroczną zimę przywitałem w Warszawie. Tej w stanie Indiana.

Ruszyłem na kilka dni z Chicago. Pojechałem do stanu Ohio, a po drodze przejechałem cała Indianę. Na noc zatrzymałem się w miasteczku Warsaw, jednym z trzech o tej nazwie w Stanach Zjednoczonych. Kiedy dojeżdżałem do miasta, zaczął padać śnieg. Na szczęście, tylko na chwilę.

Warszawa w Indianie to miejscowość licząca 12 tysięcy mieszkańców, głównie rolników. Leży w hrabstwie Kościuszko. Nazwa została wybrana mimo, że nie było tu polskich imigrantów, a do samego hrabstwa polski wódz nigdy nie zawitał.

Jest to miejsce bardzo spokojne. Wszyscy się znają i żyją ustalonym przed laty rytmem. Na ulicach nie widać wyborczych plakatów, nie toczy się tu kampania. Przed wyborami 2008 nie zorganizowano tu ani jednego wiecu. Mieszkańcy bardzo sobie to cenią. Mówią, że nie potrzebują tu spendów, a wyborcze masówki wolą oglądać w telewizji. Większość z nich zagłosuje na McCaina, bo Warszawa jest od lat republikańska. Ale nikt tutaj na słowo Obama nie reaguje alergicznie.

Warszawa leży nad kilkoma pięknymi stawami. Przenikliwy chłód oraz padający deszcz lub śnieg sprawiły jednak, że nie dane mi było zobaczyć tego piękna w całości. Ale zobaczyłem za to obraz sielkiego miasta, takiego jak na filmach.

Po drodze do Cincinnati, skuszony billboardami wstąpiłem do innego małego miasteczka - Fairmount. To miejsce urodzin przedwcześnie zmarłej legendy filmu, Jamesa Deana. Zajrzałem do galerii nazwanej jego imieniem. Właścicielem tego miejsca jest Lenny, na oko 50-latek. Kiedyś mieszkał na Manhattanie w Nowym Jorku, ale kiedy młodość minęła, postanowił przenieść się w spokojniejsze miejsce.

Lenny zgromadził ogromną liczbę pamiątek po Jamesie Deanie i gadżetów z nim związanych. To nie tylko koszulki, czapeczki, kubki czy fotosy, ale także oryginalne wydania gazet informujących o śmierci aktora czy też jego olejne portrety. Rozmawialiśmy o starych filmach. Nie tylko o Jamesie Deanie, ale również o Audrey Hepburn czy Carym Grancie. Nasza rozmowa była długa, bo Lenny to człowiek z pasją.

CHICAGO - Rodacy...

2008-10-26T21:23:00.000-07:00

Na Jackowie w Chicago nie było tak źle, jak się spodziewałem. Ale może właśnie dlatego, że po nowojorskim Greenpoincie, tym razem się spodziewałem.

Jackowo to dzielnica w Chicago, która od wielu lat zamieszkała jest przez Polaków. Ludzie z małych miasteczek, którzy w latach 70 i 80 wyemigrowali do Stanów, stworzyli tutaj swoiste getto. Czas dla nich się zatrzymał. W restauracji w której jadłem żurek i schabowego (mimo wszystko, nie oparłem się), znalazłem aluminiowe łyżeczki, herbatę ekspresową trzeciego sortu i te obrusy. Pan podający, którego szumnie nazywać by można kelnerem miał na sobie charakterystyczne spodnie w kantkę koloru nieokreślonego oraz sandały, a w zasadzie pełne buty z drobnymi prześwitami. I brązowe skarpetki.

Na niedzielną mszę do najstarszego polskiego kościoła przyjechał biskup z Polski. Nigdy jeszcze nie widziałem tak podniosłej celebry z powodu odwiedzi biskupa.

Jackowo jest już jednak coraz mniej polskie, a coraz bardziej latynoskie. Szacuje się, że nawet jedna trzecia z ponad milionowej rzeszy Polaków zwinęła interesy i wróciła do kraju. Kryzys gospodarczy w Stanach sprawił, że prowadzenie małych biznesów przestało się opłacać, a niski kurs dolara sprawił, że wysyłanie zielonych pieniędzy do kraju straciło sens. Nawet polski sklep z pamiątkami prowadzi Amerykanin arabskiego pochodzenia. Nawiasem mówiąc, Mark jest nie tylko bardzo miłym człowiekiem, ale i bardzo uważnym obserwatorem tego, co się na Jackowie dzieje.

Niezależnie jednak od liczby Polaków zamieszkałych północno-zachodnie dzielnice Chicago, polska mentalność pozostała. Drobni cwaniaczkowie, którzy w pierwszej chwili udają byznesmenów, pełni zawiści ludzie, którym nawet w Ameryce nie do końca się udało czy też panowie, którzy większość czasu spędzają w okolicznych barach, a ich mowa jeszcze przed spożyciem jest raczej bełkotem niż komunikacją. Pierwsze zapytane przeze mnie o wybory osoby odpowiedziały, że zagłosują na McCaina, bo czarny nie może być prezydentem.

CHICAGO - dzień pierwszy - poza czasem

2008-10-25T09:47:00.000-07:00

Centrum Chicago rzeczywiście przypomina Manhattan. Mnie przypomniało także o jet lagu.

Magnificent mile, gdzie mieszkam to biznesowo-hotelowa dzielnica Chicago. Dominują drapacze chmur, sklepy najlepszych marek, fast foody i jeżdżące całymi stadami taksówki. Tyle, że te ostatnie nie są wyłącznie żółte, jak na Manhattanie, ale białe, czarne, czerwone, niebieskie...

Podobnie jak w Nowym Jorku, także tutaj mieszkam na 15. piętrze z klimatyzacją i pozamykanymi na stałe oknami. Mój hotel to ponoć najstarszy budynek w tej cżęści miasta, postawiony jeszcze w latach 20. Coś w tym jest skoro 15. piętro to dopiero połowa wysokości innych, nowszych hoteli, jak na przykład znajdującego się po sąsiedzku Mariotta.

Zabudowa magnificent mile jest bardzo podobna do tej na Manhattanie, ale już klimat jest zupełnie inny. Jest równie wielkomiejski co w NY, ale jest równocześnie bardziej jałowy. Nie ma tutaj nowojorskiego kosmopolityzmu i tego samego rodzaju intelektu.

Pierwszego dnia nie udało mi się odespać nocy zarwanej na ustalaniu wszystkich szczegółów technicznych nocy wyborczej. Tak samo jak na początku Nowego Jorku, nie do końca wiedziałem, która jest godzina i czułem się gdzieś pomiędzy Polską a USA. To bardzo dziwne uczucie, kiedy ma się wrażenie bycia we wszystkich strefach czasowych i w żadnej jednocześnie. Tak jakby być wyjętym z czasu, ale nie stać ponad czasem. Na dłuższą metę to uczucie ponoć zabija.

CHICAGO - kręta droga z Amsterdamu

2008-10-23T23:54:00.000-07:00

Podróże z przygodami powoli stają się moją specjalnością.

Wyjazd do Stanów Zjednoczonych na wybory prezydenckie jest logistycznie prosty. A przynajmnniej dużo prostszy niż wyjazd do Iraku, Afganistanu i Pakistanu. Aby dotrzeć na miejsce, trzeba jedynie wsiąść w samolot, a w moim przypadku jeszcze przesiąść się w Amsterdamie. Tak mi się wydawało...

Samolot moich ulubionych (mimo niedawnych przygód z bagażem) linii KLM z Warszawy do Amsterdamu wylądował o czasie. Następny, z Amsterdamu do Chicago wystartował bez problemów. Wiele do życzenia pozostawiało jedynie miejsce, które dostałem, między dwiema obfitymi paniami i z zepsutym wejściem słuchawkowym.

Po godzinie lotu, kiedy zastanawiałem się nad przesiadką w inne miejsce, na mapie na monitorze zobaczyłem, że samolot leci dokładnie w przeciwną stronę niż powinien. W chwilę później kapitan oznajmił przez głośniki, że mamy drobną awarię techniczną i wracamy znad Islandii do Amsterdamu. Zapewnił, że usterka jest drobna, a wszystko jest pod całkowitą kontrolą.

Zacząłem zastanawiać się, co jest powodem powrotu. Gdyby awaria była poważna, lądowalibyśmy natychmiast czyli na Islandii. Podobnie w przypadku, gdyby wydarzył się jakiś duży zamach i wszystkie samoloty zostałyby uziemione. Fakt, że wracamy do oddalonego o ponad godzinę lotu Amsterdamu świadczył, że usterka jest rzeczywiście drobna. Potwierdziło to również lądowanie, które było najnormalniejsze w świecie. Stewardessy nie zarządziły żadnych procedur awaryjnych, a na pasie nie stały żadne karetki ani też samochody strażackie.

Po wylądowaniu okazało się, że podstawiony zostanie nowy, choć taki sam Boeing 747-400 w sąsiednim rękawie. Ponieważ jednak do nowego odlotu zostało półtorej godziny, poszedłem na transfer desk, zmienić miejsce w samolocie na bardziej komfortowe - przy przejściu, bo okna już nie było. W ramach przeprosin KLM wręczał każdemu pasażerowi zestaw bonusowy. W jednym z punktów do wyboru były zniżki na jedzenie i duty free albo dodatkowe mile w programie Flying Blue. Oczywiście wybrałem to drugie.

Z pięciogodzinnym opóźnieniem odleciałem ponownie z Amsterdamu do Chicago. Za pierwszym razem udało mi się zjeść ciepły posiłek. Szczęśliwie, jak się okazało, bo w drugim samolocie obiadu już nie było. Po niemal ośmiu godzinach lotu wylądowałem w Chicago. Przypomniał mi się Manhattan.

LONDYN - w drodze do domu

2008-10-19T11:46:00.000-07:00

Nigdy jeszcze podczas jednego wyjazdu nie leciałem 17 różnymi samolotami. I nigdy aż tak dobrze nie poznałem niektórych lotnisk.

Wyjazd do Iraku i Afganistanu od początku był skomplikowany logistycznie. Problemy pojawiały się na każdym kroku również w czasie samej podróży i jej późniejszego, nieoczekiwanego przedłużenia o Pakistan. Niebezpiezpieczeństwo katastrofy pojawiało się niemal na każdym lotnisku.

Na początku w Londynie źle nadany bagaż, w Amsterdamie pierwsza oznaka, że plecaki mogą nie dolecieć, w Dubaju tradycyjna niepewność i wreszcie w Ammanie zła wiadomość - bagaż nie dotarł. W Bagdadzie problem z przekroczeniem granicy zakończony okazaniem nieważnej akredytacji do Kosowa. To w części irackiej.

Część afgańska zaczęła się od biletu na wczoraj i szybkiej zmiany trasy w Ammanie, długiej kontroli i opóźnieniach w Arabii Saudyjskiej, gigantycznej przepychanki z cargo w Dubaju, by zakończyć się brakiem jakichkolwiek bagaży w Kabulu.

Ostatnia część, pakistańska, to drobiazgowe jak zwykle procedury w Kabulu, pięciogodzinna walka o odzyskanie zgubionego bagażu w Dubaju, kilka godzin czekania po niesprzespanej nocy na upalnym lotnisku w Karaczi i przylot w stanie totalnego zmęczenia do Islamabadu.

Stosunkowo najprostszy okazał się powrót z Islamabadu do Warszawy, bo trzeba było jedynie zmusić obsługę w Karaczi, by nadała bagaże prosto do Londynu i przypilnować transferu bagażu w Dubaju. Jednakowoż lounge KLM-a w którym chcieliśmy spędzić 9 godzin pozostałych do odlotu samolotu Dubaj-Amsterdam, był zamknięty. Najważniejsze jednak, że bagaże doleciały do Londynu. Teraz, siedząc w samolocie do Warszawy mam tylko nadzieję, że na Okęciu będzie podobnie.

Moja wiedza o szczegółach technicznych latania oraz o procedurach na poszczególnych lotniskach znacznie się poszerzyła. Wyjazd kosztował sporo nerwów, wymyślania i przekonywania obsługi kolejnych linii lotniczych do wykonania niemożliwego. Był jednym z najbardziej męczących wyjazdów, jakie pamiętam. Ale mimo to, nadal uwielbiam latać. Następny, osiemnasty w ciągu miesiąca samolot już za 4 dni.

PAKISTAN - mixed emotions

2008-10-17T19:43:00.000-07:00

Pakistan jest dziwnym krajem. Z jednej strony jest to islamskie państwo w którym kupno alkoholu graniczy z cudem. Z drugiej, kobieta z odsłoniętą głową jest widokiem normalnym. Pod każdym względem Pakistan wymuszał u mnie porównania z Afganistanem.

Afgańczycy nie lubią Pakistańczyków, ale równocześnie często mówią o dobrobycie panującym za południową granicą. Przekonują o lepszym jedzeniu i ładniejszych kobietach. Po kilku dniach w Pakistanie wiem, że jedzenie wcale nie jest lepsze od afgańskiego, choć to akurat może być kwestią gustu. Z kobietami sprawa jest trudniejsza, bo nie miałem okazji widzieć aż tak wiele kobiet w Afganistanie, by weryfikować te twierdzenia.

Na pewno Pakistan jest dla mnie krajem sprzeczności. W państwie, które ma w nazwie słowo islamskie nie spodziewałem się kobiet chodzących samodzielnie po ulicach, a tym bardziej prowadzących samochody. Z kolei jeśli ma się do czynienia z krajem wojskowo-policyjnym, gdzie każdy jest na każdym kroku kontrolowany, można spodziewać się większego spokoju.

W ciągu ostatnich tygodni po odejściu Musharraffa, Pakistan stanął na krawędzi wojny domowej. Serwisy informacyjne miejscowych telewizji zaczynają się od najnowszych doniesień z terytoriów plemiennych. Najpierw bilans ostatnich walk czyli 30-40 zabitych, potem zamachy, a następnie drobne incydenty typu bunt 300 więzieniów zakończony strzelaniną. Na koniec, dla rozluźnienia, wypadek drogowy z pięcioma zabitymi.

To niebezpieczeństwo jest bardzo niepozorne. Kiedy jechałem z Islamabadu do miejsca w którym porwano polskiego inżyniera, towarzyszyła mi policyjna eskorta. Ani przez chwilę nie czułem jednak, że jestem w miejscu, gdzie moge zostać porwany bądź zastrzelony. Droga i krajobraz przypominały mi bardziej trasę z Warszawy do Gdańska.

Pakistan jest z pewnością o kilka stopni wyżej cywilizacyjnie od Afganstanu. Ale jest równocześnie w połowie drogi. Nowoczesne drogi, wieżowce czy też bankomaty sąsiadujące z brudnymi domami, rozlatującymi się samochodami i kompletnym bałaganem w większości dziedzin życia. Obecni niemal wszędzie ochroniarze z ostrą i długą bronią, którym uśmiech wystarczy, by stali się potulni i pozwolili wnieść do środka chronionego budynku niemal wszystko.

Może to uprzedzenie albo kwestia zbyt dużego przywiązania do Afgańczyków, ale choć są oni daleko w tyle za Pakistańczykami, to są też bardziej prawdziwi. Co nie oznacza, że nie chcę wrócić do Pakistanu.

DUBAJ - horror bagażowy

2008-10-12T09:51:00.001-07:00

Odzyskiwanie zgubionego przez KLM bagażu na lotnisku w Dubaju zajęło mi 5 godzin. Teraz nie mam już wątpliwości, że Dubai International Airport jest najgorszym lotniskiem na świecie.

Zamiast do domu, z Afganistanu poleciałem do Pakistanu. Wydana w Kabulu w trybie ekspresowym wiza oraz historia porwanego koło Islamabadu polskiego inżyniera sprawiły, że nastąpiła zmiana planu. Podróż z Kabulu do Islamabadu zajęła 24 godziny, bo trasa wiodła przez Dubaj i Karaczi. Kilka godzin przerwy w Dubaju miało w zupełności wystarczyć na odnalezienie zgubionego wcześniej bagażu. Tego, który nie doleciał już dwa tygodnie wcześniej do Ammanu i błąkał się po świecie, w tym po Cyprze.

Mój plan był chytry. W Dubaju miałem zdobyć wizę, wyjść z lotniska i wejść z powrotem tak, aby bez przeszkód dotrzeć do biura Lost and Found i osobiście odebrać bagaż. Po tym jak samolot wylądował na drugim terminalu DIAP, pobiegłem do okienka firmy Marhaba, by odebrać wizę. Po 45 minutach stania w kłębiącym się tłumie, dostałem kwitek z którym poszedłem do imigration office. Tam dostałem kolejną zgodę na wizę. Z nią poszedłem do punktu skanowania tęczówki oka, ale na miejscu okazało się, że all system is down. Arabscy pracownicy spokojnie udali się na modlitwę, a na moje pytanie, ile trzeba jeszcze czekać, odpowiadali wzruszaniem ramion.

Po kolejnych 45 minutach spędzonych na początku powiększającej się w szybkim tempie kolejki, szef Arabów obsługujących pasażerów w chwilach, gdy system działa, zaczął wypytywać mnie o mój przypadek. Kiedy okazało się, że jestem na lotnisku krócej niż 8 godzin wymagane do wydania wizy, oświadczył, że... wizy nie dostanę. Na nic zdały się moje tłumaczenia, że pan w imigration office wyraził zgodę, a ja od dwóch tygodni nie mogę wydobyć bagażu tylko dlatego, że biuro Lost and Found znajduje się po drugiej stronie lotniska do której trzeba wiz.

Wspomniany Arab skierował mnie na transfer na terminal pierwszy czyli w drogę do kolejnego samolotu. Przy transfer desk zespuła się drukarka, a ja musiałem tłumaczyć kolejnemu obsługującemu mnie panu, że mam bilet na następny lot (Dubaj-Karaczi), ale jest to bilet elektroniczny. Najwyraźniej jednak mężczyzna nie miał na tyle inteligencji, aby zrozumieć, że electronic ticket nie jest biletem papierowym i że nie muszę go mieć przy sobie. Następne minuty spędzone w oczekiwaniu na naprawę drukarki i z wręczonym do ręki świstkiem mogłem jechać na pierwszy terminal.

Po dotarciu na miejsce okazało się, że żadna z firm cargo nie może odebrać mojego plecaka i nadać go na bagaż do następnego samolotu. Ja zaś, żeby osobście odebrać plecak, potrzebowałem wizy, której mi właśnie odmówiono. Za radą jednej z pań w cargo przemaszerowałem całą długość lotniska, by dotrzeć do kolejnego pana w imigration office. Po raz n-ty tłumaczyłem kolejnej osobie swój przypadek, rozwścieczony do białości, że nie mogę odzyskać swojej własności. Wyraźnie znudzony pan w biurze imigracyjnym długo słuchał, długo oglądał wszystkie dokumenty i kwitki, by powiedzieć na koniec, że nie może mi pomóc. Skierował mnie do biura policji granicznej po drugiej stronie lotniska.

Po raz drugi w ciągu godziny przemaszerowałem przez całą długość lotniska. Panowie w border police przyjęli dokładnie taką samą postawę jak pan od imigracji. Chcieli odesłać mnie do kogoś. Kiedy wymieniłem im miejsca w których już byłem, najwyraźniej zabrakło podmiotu odesłania. Po kolejnych 15 minutach tłumaczenia kolejnym przychodzącym policjantom, jeden z nich gdzieś zadzwonił i po chwili byłem już pod opieką młodego, głupiego, acz sympatycznego funkcjonariusza w uniformie.

Razem z owym policjantem przeszedłem przez granicę i dotarłem do biura Lost and Found. Oczom mym ukazał się mój plecak. Radość trwała krótko, bo okazało się, że mogę go sobie co najwyżej pooglądać, ale ze względów bezpieczeństwa, nie mogę zabrać ze sobą. Pytanie, co mam w tej sytuacji zrobić, oczywiście pozostało bez odpowiedzi, za to spotkało się z debilnym wzrokiem wszystkich obsługujących mnie pracowników.

Po kolejnych minutach kombinowania, udało mi się wmówić pracownikom jednej z firm cargo, że to oni są odpowiedzialni za zgubienie tego bagażu i mają obowiązek załadować go na samolot. Kiedy wreszcie zgodzili się z moją tezą, usłyszałem, że mogę wziąć plecak. Zawsze to jakiś postęp.

Z ważącym 30 kilogramów ogromnym plecakiem przeszedłem przez wszystkie możliwe kontrole, by nadać go jako bagaż podręczny. To była piąta godzina moich poszukiwań. Kiedy wchodziłem na gate'a do Karaczi, obsługa zaczęła pytać mnie, dlaczego niosę taki duży bagaż. Zamiast jednak użyć wyuczonych chwytów Krav Magi, zdecydowałem się na argumenty słowne. Państwo w dyplomatycznych słowach usłyszało, że to nie ich sprawa, bo ten bagaż leżał tu zgubiony dwa tygodnie. Moja bezczelność chyba na nich podziałała, bo nic nie powiedzieli, ale przepuścili mnie do samolotu.

Mimo zmęczenia, byłem najszczęśliwszym człowiekiem na świecie.

AFGANISTAN najkrótszy

2008-10-10T15:36:00.000-07:00

Afganistan zyskuje przy dłuższym poznaniu. Ale tym razem był to szybki przegląd, czy wszystko jest na swoim miejscu.

Ta wyprawa od początku była zaplanowana jako szybka podróż do miejsc, gdzie kiedyś było się długo. Tym razem w Afganistanie spędziłem pięć dni w czasie których zdążyłem odwiedzić Kabul, Bagram i spotkać się ze znajomymi. Pierwsze dwa dni upłynęły na intensywnej pracy połączonej z oczekiwaniem na zaległy bagaż z Dubaju. Następne dni już tylko na intensywnej pracy.

Ku mojemu zaskoczeniu, świecący zazwyczaj pustkami, ale ulubiony Le Monde był tym razem pełen. Dlatego nocleg trzeba było zarezerwować w innym miejscu. Ale była to jedyna zmiana. Miasto żyje po staremu, kebaby są tak samo smaczne, a ludzie wciąż sfrustrowani rzeczywistością. Afganistan stacza się w przepaść, tyle, że powoli.

Kiedy patrzyłem na samego siebie poruszającego się po ulicach Kabulu z zamkniętymi oczami, widziałem człowieka, który usiłuje wypełnić obowiązkowe punkty programu. Kupno zegarka w tym samym miejscu, co kiedyś, zajęło pięć minut. Kolejne pięć to kupowanie chust, które znajomi zamówili. Obiad w tym samym miejscu, co w maju, bo smacznie i szybko. Rutyna.

Dlatego tym bardziej czekam na kolejny wyjazd do Afganistanu. Dłuższy.

AFGANISTAN - podróży z przygodami część 2

2008-10-06T18:48:00.000-07:00

Podróż z Iraku do Afganistanu zajęła ponad 24 godziny. Po przylocie na lotnisko w Kabulu zastanawiałem się, jakie jeszcze problemy będziemy musieli rozwiązywać. Bo z każdym kolejnym etapem podróży jest coraz weselej.

Na lotnisko w Bagdadzie dostaliśmy się w zasadzie bez problemu, gdyby nie fakt, że z braku taksówek, pojechaliśmy tam przygodnie napotkanym samochodem. Granicę iracką również przekroczyliśmy bez kłopotów. Tym razem jakiekolwiek akredytacje prasowe, nawet te z Kosowa, nie były potrzebne.

Samolot z Bagdadu do Ammanu wylądował o czasie. W przeciwieństwie do poprzedniego razu, teraz wszyscy dostaliśmy wizy. Natychmiast pobiegłem do lost and found, by odebrać mój zaginiony plecak. Mułowaty i nieprzytomny pan, który tydzień wcześniej przyjmował ode mnie zlecenie na poszukiwanie bagażu, oświadczył, że plecaka nie ma. Poprzednim razem był w stanie przysiąc na wszystko, że bagaż jest w Dubaju i będzie w ciągu jednego dnia dostarczony do Ammanu.

Po kilkudziesięciu minutach szarpania się z całą obsługą cargo dowiedziałem się, że plecak wcale nie był w Dubaju. Linie KLM wysłały go najpierw na Cypr, a potem odesłały do Amsterdamu i Dubaju. Pani, która obsługiwała tracera czyli system śledzenia trasy bagażu powiedziała, że w tej sytuacji najlepiej będzie odebrać plecak w Emiratach.

Uspokojony tym faktem poszedłem do odprawy, żeby odebrać bilety Amman-Dubaj. Jakież było nasze zdziwienie, gdy okazało się, że bilety są... na wczoraj. Dosłownie. Ktoś, kto je zamawiał, pomylił daty. To oznaczało spore kłopoty ponieważ mieliśmy jakieś 16 godzin, by dostać się do Dubaju i zdążyć na samolot do Kabulu.

Kolejnych kilkanaście minut spędzonych na telefonach, przy internecie oraz na bieganiu od jednego okienka do drugiego zaowocowało kupieniem kolejnego biletu, tyle, że na trasie Amman - Damam (Arabia Saudyjska) - Dubaj. Na szczęście do wylotu zostały 2 godziny, był więc czas, by odreagować.

Po wylądowaniu w Damamie od razu zgarnął nas miły jegomość, który zaprowadził nas na transfer desk. Zabrał nam jednak paszporty i dość długo kazał na siebie czekać. Kiedy nam je oddał, w paszportach nie było nawet pieczątki wjazdowej do Arabii Saudyjskiej. Samolot do Dubaju wystartował spóźniony o 2 godziny. Czekając, umieraliśmy. Z niewyspania, zmęczenia i stresu. Mieliśmy ochotę umyć się i pójść spać. Ale ani jedno, ani drugie nie było możliwe.

Lot liniami Emirates na trasie z Damamu do Dubaju był jednak bardzo komfortowy. Choć to tylko nieco ponad 300 kilometrów, podstawionym samolotem był Boeing 777 z kilkunastoma stewardessami i najbardziej rozbudowanym entertaiment system, jaki widziałem. Na ekranach można było nawet widzieć obraz z kamery umieszczonej na dziobie samolotu.

Jeszcze przed wejściem do samolotu w Damamie, pewien miły jegomość z cargo poprosił mnie o zidentyfikowanie bagaży leżących w wózku przed lukiem. Kiedy potwierdziłem, że wszystkie pięć sztuk są nasze, pracownicy cargo załadowali wszystko do środka samolotu. Miałem pewność, że bagaże dolecą do Dubaju. A przynamniej tak mi się wydawało.

Kiedy wysiedliśmy w Dubaju, trzeba było przetransferować się z pierwszego terminala na drugi. Przedtem jednak poprosiliśmy miejscowe cargo o sprawdzenie, czy bagaże doleciały. Kiedy usłyszeliśmy, że naszych bagaży nie ma, zaczęliśmy krzyczeć na obsługę. Skoro bowiem na moich oczach były ładowane do samolotu, to jak mogły nie dolecieć. Zapytaliśmy panie w transfer desk, czy może w takim razie z samolotu wyjął je Allah?

Ponieważ jednak Dubai International Airport jest najbardziej niezorganizowanym lotniskiem na świecie. liczyliśmy, że mimo wszystko te bagaże się znajdą. Odzyskanie mojego zgubionego wcześniej bagażu o który pytałem w Ammanie nie wchodziło z kolei w grę. Firmy Cargo miały bowiem przerwę, która kończyła się na kilkanaście minut przed odlotem samolotu do Kabulu. Kiedy to usłyszałem, nie miałem już nawet siły krzyczeć na obsługę.

Przed wejściem do gate'a prowadzącego do samolotu linii Pamir Airways do Kabulu zapytaliśmy osbługę, czy aby jednak nasze bagaże nie dojechały. Ku naszej radości, okazało się, że są i lecą razem z nami. Do samolotu wsiedliśmy z poczuciem ulgi, ale też ogromnego zmęczenia w dobę po wyruszeniu z Bagdadu.

Większą część lotu do Kabulu przespałem. Obudziłem się na dobre, kiedy na znanym mi afgańskim lotnisku okazało się, że nie doleciał z nami żaden bagaż. Wszystkie znalazły się dopiero 2 dni później.

Droga do Afganistanu zawsze wiodła przez góry.

IRAK - ostatnia (na razie) podróż

2008-10-04T19:33:00.000-07:00

Kiedy wysiedliśmy na lotnisku w bazie w Diwaniji, z jednego z żołnierskich samochodów słychać było przebój Krystyny Giżowskiej Przeżyłam z Tobą tyle lat. Piosenka stała się dla nas motywem przewodnim tego wyjazdu.

Tekst tej piosenki spasował jak ulał do tematu o tym, jak polskie wojsko po pięciu latach opuszcza Irak. Przeżyłam z Tobą tyle lat, poukładałam sobie świat, przy Tobie się nauczyłam żyć. Ale tekst pasował także do tej naszej, ostatniej podróży do Diwaniji.

Kiedy odwiedzałem znajome kąty w bazie w której spędziłem kiedyś pół roku, cały czas widziałem siebie sprzed trzech lat. Raz za razem uświadamiałem sobie, ile od tego czasu człowiek przeszedł i gdzie dzięki Irakowi się znalazł. Wtedy to był prawdziwy początek.

Dwa lata temu bardzo niechętnie wyjeżdżałem z Iraku wraz z ostatnimi żołnierzami V zmiany. Ale wiedziałem, że za nic w świecie nie mogę już zostać dłużej. To, co wydarzało się w Iraku było zasługą przede wszystkim ludzi i atmosfery, jakiej nie było w żadnym innym momencie misji polskiego wojska. Gdybym został dłużej, czar prysłby w jednej chwili.

Ta obecna podróż do Iraku od początku jest podróżą sentymentalną. Na szczęście, trwa na tyle krótko, że człowiek nie zdąży w pełni zobaczyć zmian na gorsze i zniszczyć w pamięci tego, co zostało po tamtej, V zmianie.

Kiedy dzisiaj śmigłowiec poderwał się ze żwirowej nawierzchni w Diwaniji, słuchałem Flying Home, piosenki, która żegna ludzi opuszczających misję i wracających do kraju. Nie wyobrażałem sobie tego pożegnania inaczej.

Z dedykacją dla Pawła i Wojtka, moich towarzyszy w media village oraz dla wszystkich przyjaciół i znajomych poznanych wtedy.

DIWANIJA - ostatnia niedziela

2008-10-03T13:53:00.000-07:00

Po ponad dwóch latach wróciłem do Diwaniji. Kiedyś spędziłem tu niemal pół roku swojego życia. Teraz jest to pożegnanie z Camp Echo.

Nie jest łatwo po tak długiej przerwie wrócić do miejsca, które kiedyś było domem. Jeszcze trudniej, jeśli ma się świadomość, że jest to ostatni raz. Za kilkanaście dni nie będzie tu już żadnego polskiego żołnierza, a wszystko przejmą Amerykanie.

Przywiązanie i sentyment byłyby może mniejsze gdyby nie fakt, że tutaj poznałem kilkoro przyjaciół, tutaj pierwszy raz ryzykowałem życiem i to od tego miejsca rozpoczęła się ścieżka zagranicznego korespondenta. Jak w przypadku wszystkich dziennikarzy mojego pokolenia, na wysokie stopnie wyniósł nas właśnie Irak. Z jedyną różnicą, że dla jednych był to Babilon, dla innych Diwanija.

Odwiedziłem wszystkie znajome kąty, zmagając się z nawałem obrazków sprzed dwóch lat. Kąty wyglądają już zupełnie inaczej. W miejscu, gdzie kiedyś stała wioska medialna jest teraz oddział amerykańskiej straży pożarnej. Stołówka w której spędzało się sporą część życia na misji jest w zasadzie taka sama. W zasadzie, bo po tym jak została trafiona rakietą, trzeba było ją odbudować. Nie zmieniła się kaplica. Jedynie na tablicy poległych polskich żołnierzy przybyło nazwisk.

To, co zmieniło się w Camp Echo, to wszechobecne betonowe zapory nazywane t-wallami. Codzienne ostrzały sprzed roku sprawiły, że niemal cała baza zamieniła się w beton. Zapory stoją nawet przed wejściem do budynku dowództwa. Została za to palma dyżurna i miejsce w którym wyzwolił nas bułgarski czołg (Pawka wie, o co chodzi). Amerykanie ukończyli już bieżnię i boisko, które zaczeli budować za naszych czasów. Zniknęła za to strasząca nas codziennie wieża wodna.

Wysłałem sms-y do kilku irackich znajomych, trochę jak w Naszej Klasie. Marek już nie pracuje w tej firmie w której pracował wtedy. Aśka wyszła za mąż za poznanego tu Amerykanina. Edyta już nie jest z tym facetem z którym była. Cezary zmienia miejsca pobytu. Nie wiem, co dzieje się z Jagną i z Agatą. Z Wojtkiem z którym widziałem się niemal 24h spotykam się teraz co kilka miesięcy, niekoniecznie znajdując wspólny język. Czyż to nie obrazek jak z Kantora?

BAGDAD - droga przez mękę

2008-09-30T17:20:00.000-07:00

We wtorek po południu doleciałem do Bagdadu. Podróż z Warszawy zajęła 56 godzin i była jedną z najtrudniejszych w mojej krótkiej karierze foreign news corespondent.

Kiedy wraz z ekipą TVN wsiadałem do samolotu w Dubaju, nie mieliśmy jeszcze biletów na lot z Ammanu do Bagdadu, a jedynie rezerwację. Dlatego zaraz po wylądowaniu w Ammanie pobiegliśmy do odprawy imigracyjnej, by jak najszybciej dostać wizy, wyjść po bagaże, a potem odebrać bilety.

Pierwszą przeszkodą okazali się strażnicy graniczni, którzy nie chcieli wydać wizy Maćkowi Worochowi, bo ten miał paszport tymczasowy. Pozostała część ekipy przekroczyła granicę na lotnisku, ale zostaliśmy zatrzymani kilka kroków dalej, kiedy to spełnił się mój najczarniejszy sen. Zaginął plecak z ciuchami, kosmetykami i częścią sprzętu. Mocno rozkojarzony pan w Lost & Found po serii moich miażdżących pytań ustalił w końcu, że plecak jest w Dubaju. Kolejne minuty upłynęły na tłumaczeniu temu samemu panu, że plecak mają odesłać do Ammanu, a nie do Bagdadu.

Kiedy udało się w końcu wypełnić cały kwit na zagubiony bagaż, przeszliśmy do hali odlotów, gdzie czekał na nas bilet i po chwili znów przedostawaliśmy się do środka lotniska. Panowie z ochrony sprawdzali nam bagaże 3 razy i zadawali tysiące pytań o każdy kabel i każdą antenę, które miałem ze sobą.

Problemem okazała się też obecność Maćka, który z eskortą pana z transfer przeszedł na drugą stronę, by kupić bilety. Sympatyczny pan oddalił się jednak w chwilę potem, zamiast odprowadzić Maćka z powrotem. To spowodowało, że Maciek musiał każdemu kolejnemu panu podczas kolejnych kontroli tłumaczyć, jak to się stało, że przeszedł granicę, choć nie ma pieczątki w paszporcie.

Samolot do Bagdadu odleciał jak zwykle spoźniony, a do lądowania jak zwykle podchodził korkociągiem, ostro pikując w dół. Na lotnisku w Bagdadzie pan pogranicznik stwierdził, że nie może mnie wpuścić do Iraku, bo nie mam karty prasowej. Stwierdził też, że co prawda mam ważną wizę, ale tę wizę wydała ambasada, która współpracuje z ministerstwem spraw wewnętrznych, a oni są z innego ministerstwa. Usiłowałem wytłumaczyć, że w Polsce wydaje się tylko jeden rodzaj wizy i machałem mu przed oczami swoją legitymacją dziennikarską.

W pewnym momencie zorientowałem się, że on domaga się ode mnie jakiegokolwiek dokumentu z napisem press, a moja legitymacja zawiera tylko napis journalist. Wyjąłem więc pierwszą akredytację, jaką znalazłem w plecaku. Kiedy pan zobaczył wielki napis press, szeroko się uśmiechnął i powiedział, że o to właśnie chodziło. Do Iraku wjechałem na podstawie przeterminowanej akredytacji z Kosowa.

Przed budynkiem lotniska w Bagdadzie natychmiast dopadło nas kilkunastu taksówkarzy. Kiedy wytłumaczyliśmy, gdzie chcemy jechać, zapanowała konsternacja, a potem padło słynne no problem. Przez nastepnych kilkanaście minut tłumaczyliśmy im, gdzie znajduje się miejsce z którego odebrać nas mają polscy łącznikowi. W końcu szef taksówkarskiego stada wskazał kierowcę, który z nami pojedzie i rzekomo zna drogę. Ponieważ jednak byliśmy już w Iraku kilkakrotnie, nie zdziwiliśmy się, że pan taksówkarz co sto metrów pytał się przechodniów, gdzie ma jechać.

W końcu udało się. Dotarliśmy do bazy wojskowej na lotnisku w Bagdadzie. Irak pachniał tak wtedy, przed dwoma laty.

DUBAJ - po drodze na wojny

2008-09-29T23:50:00.000-07:00

Przecieranie ścieżek nigdy nie jest łatwe. Pomysł wyjazdu za jednym zamachem do Iraku i Afganistanu jest doskonały, ale pociąga za sobą trudną logistykę. Na razie wszystko idzie do przodu, choć bardzo powoli.

Opowieści o dwóch tygodniach przygotowań do tego wyjazdu są na tyle skomplikowane i szczegółowe, że nie warto przytaczać ich w całości. Dość powiedzieć, że codziennie, plan wyjazdu zmieniał się przynajmniej dwukrotnie, a wszyscy, którzy są zaangażowani w ten wyjazd zaczynali się gubić w obowiązującej wersji.

Ważne, że po dwóch tygodniach ciągłego siedzenia nad papierami, krążenia po ambasadach i godzinach spędzonych na telefonicznych konsultacjach, udało się wylecieć. Do Londynu, skąd następnego dnia czyli w poniedziałek do Amsterdamu, a potem do Dubaju. Taka trasa, w dodatku pokonywana samolotami KLM Royal Dutch Airlines, okazała się o połowę tańsza o wypróbowanego już połączenia Austrian Airlines przez Wiedeń.

Kłopoty w podróży zaczęły się już na London City. Większość obsługi wyglądała, jakby cały weekend spędziła na intensywnych brytyjskich imprezach przy czym dla niektórych skończyły się one kilka godzin temu. Pani w check-in odprawiała nas jakieś 40 minut i tylko dzięki przytomności umysłu udało mi się zauważyć, że bagaż wysłała tylko do Amsterdamu, a powinna była dalej, do Dubaju.

W Amsterdamie korygowaliśmy beznadziejnie przydzielone miejsca w samolocie do Dubaju i sprawdzaliśmy, czy bagaże na pewno doleciały. Kiedy okazało się, że jeden z moich plecaków wciąż jest underway, pani przy desku z rozbrajającą szczerością powiedziała, że nie może zagwarantować, iż bagaż będzie na miejscu.

Wieczorem w Dubaju okazało się, że kupno biletu linii Iraqi Airways na trasie Dubaj-Bagdad graniczy z cudem, bo wszystko jest porezerwowane, a i tak będzie można się zająć sprawą dopiero rano. Następnie, próbując uskutecznić plan B, godzinę chodziliśmy od okienka do okienka, chcąc zorientować się, czy zarezerowane wcześniej bilety Royal Jordanian są i czy możemy je wykupić. Okazało się, że są, ale tylko na odcinku Dubaj-Amman. Resztę trzeba od nowa kupić w stolicy Jordanii.

Koniec konców, przez telefon udało się zrobić rezerwację i do Bagdadu lecimy, tyle, że przez Amman, co oznacza przylot kilka godzin później niż planowaliśmy.

Na razie, precyzyjnie wymyślona układanka działa, ale wszystko trzeszczy w szwach. Jakiekolwiek większe opóźnienie może bowiem spowodować, że nie zdążymy na czas do polskich żołnierzy w Iraku, a kolejne plany (Afganistan i znów Irak) runą jak domino. Balansujemy na krawędzi, ale wciąż zachowujemy równowagę. Tylko przez moment poczułem, że miło jest znów być na lotnisku w Dubaju.

BRUKSELA - kaukaski szczyt

2008-09-02T09:38:00.000-07:00

Unijni przywódcy zapowiedzieli na szczycie w Brukseli zawieszenie rozmów z Rosją i ułatwienia w handlu z Gruzją. Jak dla mnie, trochę za mało.

Unijne szczyty zawsze są świetnie zorganizowane. Czy to w Brukseli czy w Lizbonie, centra prasowe wyposażone są w telefony, łącza ISDN i szybki internet. Pod ręką są materiały prasowe, kanapki, woda i kawa.

Jeśli chodzi o ilość pracy, ten szczyt w skali od 1-5 mieści się gdzieś pomiędzy 3 a 4. Tematyka gruzińska sprawiła, że był nawet momentami ciekawy. Zazwyczaj bowiem szczyty dotyczą kwestii ściśle unijnych, a te są dla mnie nudnawe.

Trudno było oczekiwać, że Unia zdecyduje się nałożyć sankcje na Rosję, bo to mogłoby tylko pogorszyć sytuację. Jednak mimo to, końcowa deklaracja szczytu była bezzębna. W praktyce nie wynika z niej nic, poza zapowiedziami wizyty francuskiego prezydenta w Moskwie i kolejnego szczytu tym razem z Ukrainą.

Siedząc w klimatyzowanym biurze prasowym i słuchając poszczytowych konferencji prasowych, widziałem, jak daleko światowi przywódcy są od człowieka o którego problemach dyskutują. Lata świetlne dzieliły ich od Gruzina, którego pamiętam z jednego z rosyjskich posterunków w Igoeti. Mężczyzna jechał na skuterze i został zatrzymany przez rosyjskich żołnierzy. Musiał im pokazać dokumenty i wytłumaczyć, gdzie i po co jedzie. Wracał do oddalonego o kilkaset merów domu z zakupami.

BRUKSELA - welcome to Europe

2008-09-01T11:34:00.000-07:00

Nigdy nie byłem entuzjastą struktur, biur i urzędów. Może dlatego pierwsza podróż do Stolicy Eurokracji rozpoczęła się pechowo.

Linie lotnicze KLM są jednymi z najlepszych na świecie. Lot z Warszawy do Amsterdamu przebiegł gładko, podobnie jak następny, z Amsterdamu do Brukseli. Ale już na lotnisku na bagaż musiałem czekać niemal godzinę czyli dwa razy dłużej niż trwał lot Amsterdam-Bruksela. Ale to był dopiero początek.

Następnego dnia w czasie porannej toalety moja komórka wylądowała... właśnie w toalecie. Moje zdziwienie było tym większe, że trajektoria lotu telefonu z miejsca w którym się znajdował, absolutnie nie wskazywała wyżej wymienionego urządzenia jako kończącego odcinek z punktu A do punktu B. Niemniej, szybka reanimacja komórki nie pomogła.

Podobnie jak kiedyś w Grenoble, tak i tym razem przełożyłem kartę SIM do zapasowego telefonu Sony Ericson i podobnie jak wówczas rozpocząłem poszukiwania ładowarki. Okazało się to trudniejsze niż myślałem, ponieważ w Brukseli, stolicy nowożytnej Europy, w niedzielę większość sklepów i centrów handlowych jest zamknięta.

Po kilku godzinach poszukiwań u znajomych oraz znajomych znajomych udało się wypożyczyć ładowarkę od jednego z polskich korespondentów w Brukseli. Manewr ten został zresztą powtórzony dwie godziny później, kiedy okazało się, że pierwsza ładowarka jednak nie pasuje. Za drugim razem udało się.

Niedzielny wieczór spędzony na kolacji w centrum Brukseli był bezstresowy. Nigdy wcześniej tyle radości nie sprawiła mi ładowarka. Pożyczona. W poniedziałek rano kupiłem swoją.

Szybki TALLIN

2008-08-29T09:51:00.000-07:00

To była niespodziewana i bardzo szybka podróż do Tallinna. Niespodziewana, bo dowiedziałem się o niej na godzinę przed odlotem, a szybka, bo do Warszawy wróciłem zaledwie po ośmiu godzinach.

Powodem było spotkanie polskiego prezydenta z odpowiednikami z Litwy, Łotwy i Estonii przed szczytem w Brukseli. Kiedy przyszła wiadomość, że prezydent leci, padło na mnie. Kwadrans później jechałem już z radia na lotnisko, przy czym nie wiedziałem jeszcze, czy lecimy do Tallinna czy do Wilna. W końcu okazało się, że celem podróży jest Estonia, ale z międzylądowaniem w stolicy Litwy, by zabrać dwóch litewskich dyplomatów.

W Tallinnie spędziłem nieco ponad trzy godziny, głównie w oczekiwaniu na zakończenie spotkania prezydentów. Estończycy stanęli na wysokości zadania i zaprowadzili całą grupę polskich dziennikarzy do stołówki, mieszczącej się w podziemiach tamtejszego Pałacu Prezydenckiego. Dzięki temu można było w spokoju wysłać materiały i zjeść bardzo dobrą kolację.

Tallinn widziałem jedynie z okiem busa, jadącego w kolumnie z lotniska do pałacu i z powrotem. Ponieważ jednak przejeżdżaliśmy przez centrum, przypomniał mi się tydzień, który spędziłem tam w zeszłym roku przy okazji zamieszek wokół pomnika radzieckiego żołnierza. Przypomniało mi się czyste i schludne miasto oraz Estończycy, którzy zajmują się przede wszystkim pracą, a nie niekończącymi się dyskusjami.

Nie zauważyłem u Estończyków kompleksu poradzieckiego. To chyba jedyna z byłych republik ZSRR, która aż tak bardzo poszła do przodu. Rozkręciła gospodarkę i rozwinęła technologie (internet), które przynoszą jej spore zyski. Tak bardzo różni się od Polski.

GRUZJA - war is over

2008-08-21T03:25:00.000-07:00

Rosjanie zaczynają wycofywać się z Gruzji. Wojna, przynajmniej ta klasyczna, naprawdę się kończy. U mnie zmieniła obraz i Rosjan i Gruzinów. Niestety, na gorsze.

Minął niemal tydzień od podpisania pierwszego rozejmu na mocy którego Rosjanie mieli natychmiast wycofać się z Gruzji. Ale zamiast wycofania się, nastąpiła kilkudniowa okupacja. Blokowane drogi, palone lasy w parku Borjomi czy żądanie rosyjskich wiz pokazały, że Rosjanie czują się w Gruzji jak u siebie. Putin i Miedwiediew pokazali światu, że na Kaukazie rządzą oni, a innym nic do tego. Zachód zobaczył wielki gest Kozakiewicza i komunikowane codziennie I tak nic nam nie zrobicie.

Szkolona przez Amerykanów, bohaterska gruzińska armia okazała się grupą tchórzy, nie licząc tych, którzy walczyli w Osetii. Kilka razy widziałem, jak szybko uciekają na wieść, że zbliżają się rosyjskie czołgi. Obserwowałem nawet spektakularną ucieczkę gruzińskich oddziałów specjalnych. Najmocniejsi w słowach byli pijani Gruzini w Tbilisi, którzy od linii frontu trzymali się jak najdalej.

Kilka godzin przed wylotem spotkałem się z prezydentem Micheilem Saakaszwilim. Grupie zachodnich dziennikarzy w gronie których miałem przyjemność się znaleźć udzielił on godzinnego wywiadu. Przez dłuższy czas słyszeliśmy jednak wszystko to, co Misza powtarzał od tygodnia na konferencjach prasowych - że ostrzegał Zachód, że nie miał wyjścia i musiał zaatakować Osetię, że Rosjanie to bandyci. Deklamował wyuczone formułki, a kiedy padały pytania o błędy powtarzał, że nie popełnił żadnego.

Wojna nigdy nie jest zjawiskiem przyjemnym, choć jest szalenie wciągająca, a każda jest na swój sposób przygodą. Ale pokazuje też gorszą stronę człowieka. Czasami, jak w gruzińskim przypadku, jest to zaleta.

GRUZJA - docieranie do Gori

2008-08-20T15:21:00.000-07:00

W ciągu ostatnich kilku dni cztery razy próbowałem dojechać z Tbilisi do Gori. Podobnie jak innych dziennikarzy, za każdym razem w innym miejscu zatrzymywały mnie rosyjskie czołgi. Taki przymusowy postój stał się niemal codzienną rutyną.

Za pierwszym razem stanąłem na przedmieściach Gori, potem 10 kilometrów przed miastem. Wczoraj znów zatrzymałem się na rogatkach, a dzisiaj utknąłem w szczerym polu. Chciałem bowiem spróbować przedostać się inną, boczną drogą. Napotkani w połowie drogi francuscy dziennikarze powiedzieli mi, że nie ma sensu próbować, bo Rosjanie również i na tej drodze zawracali samochody.

Rosyjskie czołgi na środku drogi lub na okolicznych wzgórzach na pierwszy rzut oka wyglądały groźnie. Pogawi dodawała im wycelowana w nadjeżdżające samochody lufa. Żołnierze sprawdzali bagażniki przejeżdżających samochodów i ustawili nawet betonowe zapory. Ale kiedy zamieniłem z nimi parę słów, posunęli się nawet do stwierdzenia, że chcieliby już rozejmu, bo mogliby wtedy wrócić do domu.

Rosjanie stali i blokowali, ale poza tym nic nie robili. Budzili tylko respekt i wściekłość. Przede wszystkim u Gruzinów, którzy w swoim własnym kraju musieli okazywać okupantowi przepustki, ale także wśród dziennikarzy od których żądali rosyjskich wiz i argumentowali, że to jest teraz teren Feredacji Rosyjskiej. Klasyczny pokaz siły.

Rosjanie kilka razy w ciągu tej wojny pokazali, że Zachód jest na Kaukazie bezsilny. Widać to było w gierkach Kremla z Francją, Stanami Zjednoczonymi czy Niemcami. Widać to było również na drodze z Tbilisi do Gori.

GRUZJA - szpital

2008-08-17T22:40:00.000-07:00

Z Osetii Południowej do szpitala w Tbilisi zwieziono dzisiaj pierwsze ciała gruzińskich żołnierzy. Ranni gruzińscy żołnierze są tu już od kilku dni.

Szpital w którym leżą ranni to jedno z najbardziej przerażających miejsc w czasie wojny. Na czwartym piętrze rozpadającego się budynku w Tbilisi wokół kilku sal kłębią się tłumy ludzi. To rodzice, dziewczyny i koleżanki rannych Gruzinów. Młodzi chłopcy pojechali walczyć do Cchinwali i teraz opowiadają, jak w osetyjskiej stolicy spadły na nich rosyjskie bomby. Jeden z Gruzinów pokazuje swoją nogę poranioną odłamkami i mówi, że obok niego wybuchła bomba kasetowa, zakazana przez międzynarodowe konwencje.

Inny żołnierz opowiada, jak jego kompania dostała się pod ogień rosyjskich wojsk lądowych. Ze 180 żołnierzy przetrwało jedynie 18 czyli ci, którzy zdołali szybko uciec z miejsca zasadzki. Rannych Gruzinów, którzy przetrwali pierwszy ostrzał, Rosjanie mieli dobijać strzałami w głowę z bliskiej odległości albo podrzynać im gardła.

Rodziny chętnie pokazują swoich rannych synów. Mówią o okrucieństwach Rosjan i Osetyjczyków, choć trzeba uczciwie dodać, że Gruzini na początku operacji w Osetii byli prawdopodobnie równie okrutni. Nie spuszczali jedynie bomb kasetowych.

Kiedy czekałem na jedną z pielęgniarek, by porozmawiać z nią o przywiezionych właśnie zwłokach, nagle z jednej z sal wypadła kobieta, cała we łzach. Na korytarzu natychmiast zakotłowało się, a po chwili do sali weszło kilku lekarzy i sanitariuszki. Okazało się, że jeden z rannych żołnierzy dostał nagle olbrzymiego krwotoku, a do tego nie wytrzymał nadszarpany brzuch i przez skórę wyszły wnętrzności. Przez chwilę stałem całkowicie bez ruchu i obserwowałem, jak wszyscy rzucili się, aby ratować chłopakowi życie. Czułem, że właśnie na moich oczach umiera człowiek.

Po chwili żołnierza zabrano na stół operacyjny. Nie wiem, czy przeżył, bo po krótkiej rozmowie z pielęgniarką wyszedłem ze szpitala.

GRUZJA - Pałac Prezydencki

2008-08-15T21:47:00.000-07:00

Rezydencja Micheila Saakaszwili wiele mówi o Gruzji. Jej główną cechą jest to, że jest niedokończona.

Ostatnich kilka dni w Tbilisi charakteryzowało się długimi godzinami spędzonymi w Pałacu Prezydenckim. Najpierw pół nocy w oczekiwaniu na wspólną konferencję polskiego, litewskiego, estońskiego i gruzińskiego prezydenta. Potem powtórka z oczekiwania tyle, że zakończona sukcesem następnego dnia rano. Wreszcie pięć godzin oczekiwania na zakończenie rozmów Micheil Saakaszwili - Condoleezza Rice. Czas spędzony w pełnym słońcu.

Frontowy budynek kompleksu nazywanego Pałacem Prezydenckim przypomina przemysłowe budownictwo sprzed 10 lat. Minimalistyczny biurowiec o mało wyszukanych kształtach, barwach i układzie architektonicznym. Ale już na dziedzińcu gości wita prawdziwa perła gruzińskiej myśli architektonicznej. Szkielet budynku (wciąż w budowie) zakończony kopułą. Wszystko przykryte jest płachtą materiału na której namalowany jest... gotowy Pałac Prezydencki z iście greckimi kolumienkami.

Z tyłu posadzona jest zielona i gładka trawa, a obok znajduje się mała fontanna. Gdy podniesie się oczy wyżej, za ogrodzeniem widać kompletnie zdewastowane budynki u których ząb czasu zdawał się pojawić już 20 lat temu.

W niekończącym się oczekiwaniu na kolejne konferencje zastanawialiśmy się, czy nie jest to tzw. Tekturowe Państwo Podziemne, a prawdziwe państwo nie znajduje się za górami, za lasami. Wreszcie, czemu w namalowanych na płachcie oknach nie ma ludzi machających ręką lub wiwatujących kwiatami na cześć prezydenta.

W takiej oto scenerii dowiadywałem się ostatnio, dlaczego Rosjanie są tacy i owacy, gdzie wjechały czołgi, kto pogwałcił jaką umowę, bądź też, co zawierają kolejno podpisywane i wkrótce potem łamane porozumienia.

Nie trzeba było wojny, aby Gruzja wydała się państwem niedokończonym. Tak jak siedziba prezydenta.

GRUZJA - spalone miejsca

2008-08-14T21:33:00.000-07:00

Tym razem nie dojechałem do Gori. Zostałem zawrócony na checkpoincie na przedmieściach.

Z okolic Gori docierały przerażające informacje o rabunkach, gwałtach i mordach, jakich dopuszczają się Osetyjczycy na Gruzinach. Miała to być zemsta za inwazję na Osetię i zniszczenie Cchinwali. Jadąc trasą do Gori, widziałem w oddali kilka palących się wsi. Słupy dymu były potężne i świadczyły, że płoną nie pojedyncze domy, ale wszystko, co bandyci napotkali na swojej drodze. Podobno Osetyjczykom w dziele zniszczenia pomagają także prorosyjscy Czeczeni, cieszący się sławą najokrutniejszych morderców na Kaukazie.

Im bliżej było Gori, tym więcej na poboczu drogi stało gruzińskich pojazdów wojskowych. Żołnierze chowali się po krzakach, bo znaleźli tam cień, a być może i dlatego, że bali się rosyjskich ataków rakietowych i chcieli być niewidoczni.

Pokonałem pięć kolejnych chechkpointów, machając legitymacją dziennikarską. Zatrzymałem się na szóstym, na rogatkach Gori, tak jak setki ekip dziennikarskich. Wokół słychać było głuche eksplozje. Nie wiem, czy Rosjanie bombardowali wioski, czy też wysadzali gruzińskie składy broni.

W pewnym momencie wśród grupy gruzińskich żołnierzy i policjantów na checkpoincie poszła plotka, że w naszą stronę jadą rosyjskie czołgi. Kilkaset osób w panice zaczęło wsiadać do samochodów i z piskiem kół ruszać w stronę Tbilisi. Najszybsi byli gruzińscy żołnierze. Zanim ja zdążyłem dobiec do samochodu, długa kolumna Gruzinów już jechała w kierunku stolicy. O mały włos nie doszło do stłuczek, kiedy wszystkie samochody naraz chciały puścić się w ucieczkę.

Po kilku kilometrach udało nam się przekonać zdenerwowanego kierowcę, że nie ma powodu do obaw, że nawet, jeśli rosyjskie czołgi jadą z Gori, to my i tak jesteśmy szybsi. Wróciliśmy na checkpoint, choć o wjeździe do samego Gori wciąż nie mogło być mowy.

Dookoła wciąż widać było płonące wioski. Grupa uchodźców, która szła w stronę Tbilisi opowiadała, że Czeczeni właśnie spalili ich wieś i poderżnęli gardło kilkunastu sąsiadom. Z domów zabierali wszystko, co się dało. Im samym udało się uciec, bez pieniędzy, bez dokumentów.

Kiedy wracałem do Tbilisi, obserwowałem stopniową zmianę wojennego krajobrazu. W okolicach Gori domy były opuszczone i częściowo spalone. Kilkanaście kilometrów za miastem zobaczyłem już pierwszego człowieka w oknie swojego domu. Im bliżej Tbilisi, tym więcej pojawiało się ludzi. Ale równocześnie przy drodze, na całej długości, straszyły spalone i zniszczone gruzińskie transportery i czołgi.

Im dłużej trwa ta wojna, tym inaczej brzmią piosenki rosyjskiego zespołu Lube. Dotąd był to ulubiony zespół nie tylko prezydenta Putina, ale także sporej grupy polskich dziennikarzy wojennych. Teraz coraz mniej jest w nich sentymentów z Iraku, a coraz więcej przerażenia.

GRUZJA - puste Gori

2008-08-11T19:56:00.000-07:00

Miasto Gori leży zaledwie kilkanaście kilometrów od granicy gruzińsko-osetyjskiej. Zapewne dlatego zostało jako pierwsze zaatakowane przez Rosjan. Teraz jest wymarłym miejscem.

Rosyjskie bomby spadają w Gori na wojskowe bazy, ale odłamki, podmuchy i pożary niszczą okoliczne domy. Każdy kolejny atak powoduje kolejną falę uchodźców. Miasto jest coraz bardziej wyludnione.

Trzy kilkupiętrowe, poradzieckie bloki były prawie puste. W oknach nie było szyb, a ściany były osmolone od pożarów. Żeby dojść do nich z położonej 100 metrów dalej ulicy, trzeba było przebrnąć przez gruzowisko z resztami okien czy blach. Przed jednym z bloków kilka osób pakowało cały dobytek do swojego wysłużonego Opla. Nie chcieli rozmawiać. Spieszyli się, by jak najszybciej zapakować się do samochodu i odjechać.

Niewiele dalej grupa mężczyzn usiłowała upchnąć krzesła do kanału. Tylko tam, jak mówili, będą one bezpieczne, gdy do miasta wkroczą Osetyjscy i będą grabić domy. Inny mężczyzna właśnie wyszedł z kanału, gdzie znalazł skrytkę na biżuterię. Mówił, że wyjeżdża z miasta tylko na kilka dni, bo potem wszystko już się uspokoi.

Bomby porozbijały też kilka domów znajdujących się z drugiej strony bazy wojskowej. Tamtejsi mężczyźni już kilka dni temu odesłali swoje żony i dzieci do rodzin na południe Gruzji, a sami zostali na straży. Dwie starsze kobiety, które nie mają siły, by uciekać, płakały. Pokazywały mi rozbite żyrandole, szafy i łóżko całe w odłamkach. Jedna z nich mówiła, że jej ojciec był Gruzinem, a matka Osetyjką. Nie mogła w żaden sposób zrozumieć, co takiego zrobiła, że jej dom jest bombardowany.

W Gori nie działają sklepy, urzędy, stacje benzynowe, a ludzie są pozostawieni sami sobie. Bombardowania i naloty sprawiły, że niewiele trzeba, by wybuchła panika. Stojąc na jednym ze skwerów zobaczyłem kilku ludzi biegnących w moją stronę i krzyczących, że nadlatują rosyjskie samoloty. W jednej chwili wszyscy, którzy stali w pobliżu zaczęli w panice uciekać we wszystkie strony. O mało nie doszło do stłuczek na ulicy, gdy wszyscy kierowcy próbowali w pośpiechu zawrócić.

Wiedziony zasadą rób to, co tubylcy, bo oni znają teren najlepiej, również zacząłem uciekać do budynków, które, jak mi się wydawało, miały piwnice. Po kilkusetmetrowym biegu z 30-kilogramowym sprzętem satelitarnym, wskoczyłem do napotkanej taksówki. Nie mówiłem kierowcy, gdzie ma jechać. Dopiero po kilku kilometrach zatrzymał się. Kiedy zaczęliśmy rozmawiać, okazało się, że był z Armią Czerwoną w Afganistanie i że od tego czasu nienawidzi Rosjan. Po kilku chwilach odwiózł mnie pod muzeum Stalina, gdzie czekał na mnie mój kierowca.

Z Gori w panice uciekli gruzińscy żołnierze. Zostawili czołgi, transportety i broń. Wojskowe ciężarówki gnały przez miasto, by jak najszybciej wydostać się na trasę do Tbilisi. Niektórzy żołnierze wskakiwali do nich w biegu, czepiając się nawet lusterek.

W kilka godzin po moim wyjeździe z Gori nie było już tam żadnego gruzińskiego żołnierza i policjanta. A dzień później bomba trafiła w plac w centrum miasta i zabiła holenderskiego operatora RTL.

Po drodze do GRUZJI vol. 3

2008-08-10T17:13:00.000-07:00

Podróż busem z Baku do Tbilisi zabrała jakieś 10 godzin. Im bliżej byłem osiągnięcia celu, tym bardziej podróż się dłużyła.

Na lotnisku w Baku czekał na nas umówiony wcześniej kierowca z busem i całą hordą pomocników. Wcześniej jednak trzeba było zdobyć wizę do Azerbejdżanu. Procedura okazała się trudniejsza niż sądziłem, może dlatego, że gdy jest się zmęczonym długą podróżą i jest czwarta nad ranem, mózg nie pracuje na tyle szybko, by nadążyć za miejscowymi urzędniczymi zwyczajami.

Cały samolot stanął najpierw w długiej kolejce do dwóch okienek odprawy paszportowej. Po wbiciu przez Azerkę z mocno widocznym wąsem pieczątki do paszportu, jej krajanie mogli wyjść z lotniska. Ale cała obcokrajowa grupa dziennikarska stanęła w kolejnej kolejce - po wizę, by później po raz drugi stanąć w kolejce do tego samego okienka po drugą pieczątkę, już tę właściwą.

Ci, którzy nie mieli przy sobie zdjęć do wizy, mieli za to okazję stanąć w jeszcze jednej, czwartej w sumie kolejce. Jej zwieńczeniem był sympatyczny Azer i jego wysłużony aparat Polaroid. O jego zdjęciach nie można powiedzieć, by były w jakikolwiek sposób kadrowane. Odnosiłem wrażenie, że ów sympatyczny mężczyzna nie patrzył, co fotografuje, a jeśli przypadkiem w kadrze znalazła się fotografowana osoba, tym lepiej dla osoby. Za komplet takich oto zdjęć pan żądał po 10 EURO. Ja, na szcżęście, miałem swoje zdjęcia.

Prócz Polaroida, mężczyzna miał jeszcze olbrzymi zszywacz, którym przypinał zdjęcia do formularzy wizowych. Koleżanka z telewizji w ostatnim momencie odwiodła go od pomysłu, by do jej formularza przypiął zdjęcie przystojnego francuskiego kamerzysty. Widać, spostrzegawczość nie była mocną cechą tego pana.

Odstawszy we wszystkich możliwych kolejkach dobrze ponad godzinę, zapakowaliśmy się do busa. Nocna przejażdżka po centrum Baku dostarczyła całkiem niezłych widoków, szczególnie gdy idzie o podświetlone meczety i Pałac Prezydencki. Później widoki i odczucia były już coraz bardziej nużące.

Na tylnim siedzeniu busa spanie nie jest zbyt komfortowe, zwłaszcza, gdy bus przemierza remontowane odcinki drogi. Są one całkowicie pozbawione asfaltu, co powoduje, że przy prędkości 20 km/h leżący i usiłujący spać pasażer jest podrzucany do góry przez wyboje. Kilka razy mało brakło, bym znalazł się na podłodze.

Po kilku przystankach w celach wiadomych i na obiad oraz godzinnym postoju na granicy, po południu dojechaliśmy do Tbilisi.

Po drodze do GRUZJI vol. 2

2008-08-09T21:38:00.000-07:00

Ekipy TVN i Reutersa doleciały do Tbilisi. Podobnie ci, którzy podróżowali przez Turcję. Ja wciąż czekam w Wiedniu na samolot do Baku. Ale widać już światełko.

Trzeba przyznać, że tym razem zabrakło farta. Pierwsi polscy dziennikarze są już na miejscu mimo, że wyjechali z kraju później ode mnie. Ja zaś mam szansę być w Tbilisi w niedzielne południe. Są jednak i dobre strony. Za pomocą telefonu i mieszkającej w Baku koleżanki udało mi się w ciągu dwóch godzin załatwić transport busem z Baku do Tbilisi. Miły Azer ma na nas czekać na lotnisku, co więcej, posługuje się zarówno rosyjskim jak i angielskim.

Sobotnie popołudnie spędziłem w Wiedniu na kompletowaniu sprzętu. Ładowarka samochodowa oraz dodatkowa bateria do komórki kosztowały zaledwie 50 EUR, a niewykluczone, że mogą uratować mi życie - przynajmniej to radiowe. Nie udało mi się niestety znaleźć telefonu satelitarnego, ale być może nie będzie on tak niezbędny, jak sądziłem. Wbrew porannym plotkom, komórki w Gruzji wciąż jeszcze działają.

W kilka godzin po mnie do Tbilisi powinien dotrzeć drugi człowiek z radia.

Po drodze do GRUZJI vol. 1

2008-08-09T01:53:00.000-07:00

Zaczynam właśnie drugi dzień podróży do Gruzji. Jak zawsze, dotarcie na wojnę to droga z wieloma przeszkodami.

Większość samolotów do Tbilisi wylatuje do europejskich stolic wieczorem. Kiedy zatem wczoraj rano dowiedziałem się, że mam jechać do Gruzji, nie mogłem wyjść z podziwu, że mam aż 6 godzin na spakowanie się.

Problemy zaczęły się wczesnym wieczorem. Tuż przed wyjazdem na lotnisko dowiedziałem się, że Lufthansa odwołała mój lot z Monachium do Tbilisi. Ekspresowo kupiłem nowy bilet na Austrian Airlines z Wiednia do gruzińskiej stolicy. Wsiadając w Warszawie do samolotu do Wiednia, usłyszałem od obsługi, że lot do Tbilisi jest wciąż under discussion.

W Wiedniu nie posiadałem się z radości, kiedy zobaczyłem rozpoczynający się boarding na samolot do Tbilisi. Około 22.30 Airbus rozpoczął kołowanie i dotarł na pas startowy. Po kilku minutach pilot komunikował coś po niemiecku. Dwa słowa Tyfilis oraz zuruck uświadomiły mi, że lot właśnie został odwołany, a samolot wraca do punktu wyjścia. Słowa wypowiadane wówczas przez wielu dziennikarzy, którzy razem ze mną chcieli dostać się do Gruzji były więcej niż niecenzuralne.

30 minut później cała ludzka zawartość samolotu do Tbilisi tłoczyła się do okienek rebooking w budynku lotniska. Po kilku próbach znalezienia szybkich połączeń w okolice Gruzji, kupiłem bilet do Baku. Z azerskiej stolicy do Tbilisi jest już tylko 600 kilometrów i przy dobrym szczęściu, tę trasę można pokonać samochodem w 6-7 godzin. Inne loty były albo wykupione, albo były za późno.

Moja koleżanka w Baku właśnie załatwia transport do Tbilisi. Ja tymczasem siedzę w hotelu na lotnisku w Wiedniu i sprawdzam kolejne możliwości połączeń. Marnym pocieszeniem było jeszcze do niedawna, że nikt ze światowych mediów nie był w stanie dostać się do Tbilisi. Lotnisko praktycznie przeształo bowiem przyjmować samoloty. Przed chwilą jednak dowiedziałem się, że ekipy Reutersa i TVN wyleciały właśnie gruzińskimi liniami z Amstredamu i mają wielkie szanse, żeby jeszcze dzisiaj znaleźć się na miejscu. I nie jest to dobra dla mnie wiadomość.

Na razie trzeba czekać. W chwilach wolnych od rozwiązywania transportowych łamigłówek z niedowierzaniem patrzę na obrazki z Olimpiady. Zastanawiam się, być może naiwnie, jak to możliwe, że w czasie, gdy na Kaukazie toczy się regularna wojna, igrzyska w Pekinie toczą się swoim własnym rytmem. Zadaję sobie pytanie, nie tylko dlaczego nikt z MKOl nie zdecydował się na przerwanie Olimpiady, ale też dlaczego światowi przywódcy w swojej obłudzie wydają z siebie jedynie puste i nic nie znaczące komunikaty o konieczności powrotu do rozmów.

GRENOBLE po roku

2008-07-23T20:13:00.000-07:00

Francuskie miasteczko Vizille koło Grenoble rok temu było na czołówkach wszystkich polskich mediów. Dla rodzin zabitych oraz rannych powrót w to miejsce po 12 miesiącach nie był łatwy. Dla nas, obserwatorów, jak się okazało, również.

Kiedy kilka dni po wypadku polskiego autobusu ranni dochodzili do siebie, a my pracowaliśmy już tylko 13 godzin na dobę, był czas, żeby zauważyć, jak pięknym miejscem jest region Rhones-Alpes. Jeden z moich kolegów po fachu do tego stopnia się rozpędził, że mówił nawet o świetnych wakacjach.

Droga, którą tej niedzieli przebyli pielgrzymi z La Salette do Vizille również jest piękna. Na początku trawersuje po gładkich zboczach gór, potem wiedzie przez las i urokliwe miasteczka, by w końcu ponownie przejść przez las, tyle, że już nie płasko, a z 12-procentowym spadkiem. Sam zakręt na którym doszło do tragedii doprowadza do mostu przez rzekę i otwiera widok na odrestaurowany zameczek z czasów Napoleona.

Jednak w tym miejscu niepokoją nie tylko pomniki wystawione ku czci ofiar. Na zakręcie cały czas pachnie palonymi gumami. Spadek trasy jest bowiem tak duży, że kierowcy nie zdejmują nogi z hamulca.

W rocznicę wypadku niepokoiło coś jeszcze. Rodziny ofiar i rannych zawiązały stowarzyszenie i zbudowały pomnik. Ceremonia jego odsłonięcia zajęła 3 godziny, a jej główną częścią były długie przemowy i w kółko powtarzane patetyczne słowa o sensie życia. W tym samym, nomen omen, czasie, z boku stała grupka outsiderów, którzy w mało pochlebny sposób wyrażali się o grupie odsłaniającej. Okazało się, że to również są ci, którzy przeżyli wypadek. Potem role się odwróciły i pierwsi krytykowali drugich.

Ludzie, którzy rok temu byli razem w tragedii, teraz podzielili się na co najmniej dwie grupki z których każda przypisuje sobie nieomylność. Jakież to polskie.

SERBIA - Belgrad trzeci

2008-07-14T13:01:00.000-07:00

Belgrad jest miejscem zmiennych nastrojów. Kiedy byłem tu pierwszy raz, widziałem miasto, którego ludzie cieszyli się ze zwycięstwa proeuropejskich polityków. Za drugim razem w oczach tych ludzi pojawiła się nienawiść i gorycz po utracie Kosowa. Teraz jest po prostu leniwie.

Miałem szczęście. Za pierwszym razem w Belgradzie trafiłem na początki wiosny, teraz na sam środek lata. W lutym, mimo betonu i siermiężnych budynków z Jugosławii, w mieście była lekkość. Dzisiaj jest słońce i są atrakcyjne widoki. Te drugie rodzą jeszcze większe problemy z koncentracją, ale również lekkość, choć inną niż wiosenna.

Korzystając z wolnego wieczoru, poszedłem na kolację na ulicę Skadarską. To jedno z głównych gastronomicznych miejsc w Belgradzie. Wąska, brukowana i schodząca w dół uliczka wypełniona jest knajpkami w których jedzenie, wino i muzyka, oczywiście w wydaniu turystycznym, acz nie nachalnym.

Serbowie, jak nikt inny na świecie, umieją przyrządzać mięso. Ich meszane maso to rozkosz i inne przymioty. Bałkany to mieszane uczucia, ale jeśli za czymś tęskniłem, to przede wszystkim za tym i za szopską sałatą.

A dzisiaj na placu przed hotelem Moskwa hostessy rozdawały przechodniom darmowe butelki z Ice Tea. Rzadko jest okazja zobaczyć hostessy, które są po prostu ładne, a nie zrobione.

SERBIA - zupełnie Nowy Sad

2008-07-13T15:21:00.000-07:00

Wyjazdy do Serbii prawie zawsze są nagłe i szybkie, bo w tym rejonie świata niewiele da się zaplanować. Ten wyjazd również taki był, choć tym razem chodziło o wypadek polskiego autobusu, który przecież mógł wydarzyć się wszędzie.

Tmperatura w Serbii przekracza w ciągu dnia 35 stopni, co z wielu powodów nie jest korzystne. Lejący się z nieba żar mocno utrudnia koncentrację, gdy stoi się przed szpitalem w Nowym Sadzie w oczekiwaniu na cud - czyli szansę na rozmowę z lekarzami lub rodzinami poszkodowanych. Koncentracja jest słabsza również z powodu stosowanej przez Serbki mody miejskiej, odważnej nawet jak na wysokie wskazania termometrów.

Pierwszy raz w Serbii udało mi się poznać inne miejsce niż Belgrad. Nowy Sad jest jednym z większych miast w tym kraju, choć dla mnie jest bardziej miasteczkiem. Sporo tu betonowych budynków bez wyrazu. Przeciętność układu architektonicznego, miejscowego dworca kolejowego i przeciętność w oczach ludzi.

W Nowym Sadzie nie znalazłem nic, co przykułoby moją uwagę, poza wspomnianą już modą oraz uroczym rynkiem. Przypominało mi ono miasteczka na dobrze znanym z dzieciństwa Śląsku Cieszyńskim. Do rynku trafiłem tuż przed wyjazdem do Belgradu i był to miły moment spędzony w miejscu odstającym od przeciętnego do bólu miasteczka.

MOŁDAWIA - twór co najmniej dziwny

2008-07-11T20:20:00.000-07:00

W Mołdawii nieliczni są bogaczami, prowadzącymi swoje ciemne zazwyczaj interesy. Reszta żyje z dnia na dzień. Jak to w byłej republice ZSRR. Tyle, że nikt tutaj nie jest specjalny przywiązany do swojego kraju i nikt za niepodległość Mołdawii umierać nie będzie.

Byłe radzieckie republiki, wciąż rządzone twardą ręką, charakteryzują się niebywałą architekturą. Ma ona to do siebie, że nic tu do niczego nie pasuje. Ulice są uporządkowane, choć puste, a centra największych miast to betonowe blokowiska. Takimi właśnie są siedziby prezydenta czy parlamentu w Kiszyniowie. W środku obowiązkowo znajdują się ogromne żyrandole, choć i te można podzielić na mniej lub bardziej spektakularne.

W byłych radzieckich republikach były radziecki rozmach widać nie tylko w ogromie betonu, w jakim rezyduje władza. Niezmiennym elementem byłego mocarstwa są też czapki z ogromnym rondem, jakie noszą policjanci. One wydają się być jedną z najtrwalszych pozostałości po ZSRR. Niezależnie od stosunku danego kraju do Rosji, spotkać je można zarówno w Moskwie, Kijowie, Tbilisi czy Kiszyniowie.

Sama Mołdawia wydaje się być dziwnym tworem. W ciągu ostatnich lat z kraju za chlebem wyjechało 25 procent. Ci, którzy zostali rzadko mówią o sobie Mołdawianie. Coraz bardziej ciążą do Rosji, a coraz mniej do Rumunii. Odnosi się wrażenie, że mało kto protestowałby, gdyby Mołdawię wcielić do jakiegoś innego kraju.

Wszystko tu jest w zawieszeniu, a ludzie żyją z dnia na dzień. Nawet ci, którzy w mniej lub bardziej uczciwy sposób dorobili się majątków. Nikt nie wie, co będzie dalej, ale też chyba nikogo to nie obchodzi.

W moim przypadku Mołdawia jest miejscem pechowym. Trzy lata temu, w ostatnich dniach marca 2005 roku, byłem tutaj z delegacją ówczesnego ministra spraw zagranicznych Adama Rotfelda. Zaraz po przylocie do kraju pakowałem się w pośpiechu do Rzymu, bo umierał papież.

Tym razem też przyleciałem z ministrem spraw zagranicznych, choć teraz nazywa się on Radek Sikorski. Tak jak wtedy, przylecieliśmy obiektem latającym Jak-40 w którym co tydzień kończy się resurs. Po przylocie do domu znów pakowałem się w pośpiechu. Tym razem ze względu na Serbię, gdzie rozbił się polski autobus.

PRAGA - memuary

2008-07-09T01:54:00.000-07:00

Podróże do Czech zawsze były wyprawami sentymentalnymi w świat dzieciństwa. Nawet, jeśli były to krótkie i bardzo intensywne wyjazdy. Takie jak ten.

Trzy dni w Pradze upłynęły głównie na pracy. Poruszając się po mieście i jadąc do Brdów, gdzie ma stanąć radar antyrakietowy, zrobiłem ponad 200 kilometrów. Cała masa materiałów, cała masa wejść i średnia snu 4 godziny dziennie.

Ale jest też inna Praga. Ta z klimatem Krtka i Hrabala razem wziętych. Przypominająca dzieciństwo, ale obserwowana oczami dorosłego człowieka, który nie jest pewien, czy to tylko sentyment, czy żal za niegdysiejszym, bezpowrotnym ale nie straconym.

Wiele się zmieniło przez ostatnich 20 lat, ale w czeskich sklepach pozostały dziwne majonezowe i lekko przyciężkawe sałatki, pyszne kokoski z czekoladą a nawet Studencka. Tyle, że ta ostatnia jest teraz produkowana przez Wielki Koncern.

Ciekaw też jestem, co myślą sobie młodzi turyści, którzy na Starym Mieście kupują maskotki Krtka, choć wiedzą tylko, że jest to jakaś postać z czeskiej bajki. Pokolenie późnych lat 70. zawsze twierdziło, że dzieciństwo w zupełnie innym świecie jakim był PRL jest cenniejsze niż dorastanie już po 1989 roku.

Po drodze do Pragi przekraczałem granicę w Czeskim Cieszynie. Punkt graniczny na Olzie był niegdyś miejscem, którym wchodziło się do innego świata. Podobnego, choć odrobinę lepszego, bo były w nim kokoski. Na ulice po drugiej stronie rzeki dzieciak patrzył łapczywie i z nadzieją, że zaraz znajdzie się tam, po drugiej stronie lustra.

Teraz na moście jest tylko most. Nie ma pograniczników i nikt nikogo nie zatrzymuje.

KABUL - tv hill

2008-06-14T10:44:00.000-07:00

Na pożegnanie z Afganistanem zabrałem chłopaków-Afgańczyków na tv hill. Nareszcie odkryłem też tajemnicę literki N.

Dzielące Kabul na pół wzgórze, nazywane przez cudzoziemców tv hill, to miejsce szczególne. Nie tylko dlatego, że widać stamtąd całe miasto. Po drodze na górę mija się jedne z najbiedniejszych dzielnic Kabulu, inną planetę. Ludzie mieszkają w warunkach, które urągają nawet jak na Afganistan. Dzieci nie chodzą do szkoły, bo nie mają czasu. Dwa razy dziennie pokonują z wiadrami dystans ze wzgórza do centrum miasta. Chodzą po wodę.

To właśnie na tv hill zostałem zatrzymany podczas pierwszego pobytu w Afganistanie. Sprawa okazała się śmieszna i błaha, bo chodziło o to, że mój kierowca nie chciał podwieźć na posterunek na górze jednego z policjantów, a ten, po dojściu na górę, postanowił pokazać, kto tu rządzi. Kierowca opowiada tę historię do dzisiaj.

Tym razem wybraliśmy się z chłopakami o zmroku, by najbanalniej na świecie zobaczyć zachód słońca i Kabul nocą. Wrażenia były naprawdę mocne. Może dlatego, że dla nich Kabul to mała Ojczyzna, a dla mnie najbardziej moje spoza miast w Polsce. Nigdy też tak szczerze nie rozmawiałem ze swoim fixerem i Przyjacielem w jednej osobie.

Kiedy dojechaliśmy na górę odkryłem wreszcie tajemnicę literki N. Miesiąc temu zauważyłem, że z napisu ATN na tv hill zostało tylko AT. Teraz okazało się, że literka N po prostu runęła w dół, co widać na zdjęciu.

Powoli zaczynam też przyzwyczajać się do wyjazdowego paradoksu. Jeszcze dwa tygodnie temu liczyłem dni do wyjazdu do Polski. A dzisiaj, jak zawsze w ostatnim dniu, nie mam już ochoty wyjeżdżać z Afganistanu.

KABUL - Madonna i Enrique Iglesias

2008-06-12T12:55:00.000-07:00

Afgańczycy nigdy nie przepadali za muzyką rodem z USA czy Europy Zachodniej. Niemniej, pojedyncze przebłyski docierają do tego kraju, choć mocno spóźnione.

Jeden z moich pierwszych wieczorów w Kabulu przed dwoma laty spędziłem w nieistniejącej już restauracji Samarkand. Prócz nie do końca dobrego jedzenia, doskonale pamiętam muzykę. Pościelowa mieszanka Lionela Richie, Boyz II Men i Europe stała się zresztą głównym tematem żartów podczas spotkania.

Kilka miesięcy później trafiliśmy ze znajomymi do włosko-libańskiego Cedar House. Zastanawialiśmy się wówczas, jak to możliwe, by repertuar niemal w 100 procentach zgadzał się z tym, co słyszałem wcześniej w Samarkand. Doszliśmy do wniosku, że właściciele kabulskich restauracji zrzucili się na jedną kasetę, którą skopiowali w kilkunastu egzemplarzach.

Podczas kolejnych podróży do Afganistanu stopniowo okazywało się jednak, że Samarkand Mix wcale nie był mainstreamem, gdy chodzi o europejskie upodobania mieszkańców Kabulu. Prym wiodą bowiem Madonna i Enrique Iglesias. Znam wielu Afgańczyków zakochanych w piosence Madonny, którą jeden z moich przyjaciół nazwał Władysław Bonita. A afgański top wszechczasów dopełnia Bailamos Iglesiasa. Na bazarze widziałem nawet samochód, który na tylnej szybie miał wymalowany cytat z tej piosenki.

Wyciągnąłem dzisiaj chłopaków-Afgańczyków na obiad do KFC (Kabul Fried Chicken - logo takie samo, choć z amerykańską firmą ta kabulska ma niewiele wspólnego). W muzycznym menu ku mojemu zaskoczeniu pojawiła się nowość - Alizee. Ale serca chłopaków podbił Enrique. Podczas 30 minut, jakie spędziliśmy w KFC, Bailamos słyszeliśmy trzy razy.

KABUL - zabójcze lato

2008-06-10T21:07:00.000-07:00

W Afganistanie jest już lato. W ciągu dnia temperatura przekracza 30 stopni, a momentami dochodzi nawet do 40. Lato ma być upalne, ale prognozy nie zwiastują niczego dobrego dla Afgańczyków.

Nad krajem zawisło widmo głodu. Ceny żywności poszły w górę kilkakrotnie. Chleb, który w zeszłym roku w Kabulu kosztował 6 afgani, dzisiaj kosztuje już 20. W efekcie, nawet w centrum miasta można spotkać osoby, które naprawde są głodne.

Rozmawiałem z jednym z żebraków. Dziennie może uzbierać na jeden chleb i butelkę wody, a musi wyżywić 5-osobową rodzinę. Kiedyś chodził po śmietnikach i zbierał odpadki, ale teraz ludzie nie wyrzucają już resztek jedzenia, bo wszystko jest w cenie.

Drastyczny wzrost cen żywności to dopiero początek całego łańcucha. W ślad za jedzeniem podrożało niemal wszystko. Sprzedawcy na bazarach przestali się targować, a jeśli jeszcze to robią, to spuszczają z ceny o co najwyżej 5 dolarów, dla zasady.

Eksperci znaleźli tylko jeden pozytyw skoku cen żywności. Niektórzy rolnicy na południu i północy nie uprawiają już maku z którego produkuje się narkotyki, ale mąkę. Jednak skala przebranżowienia się nie jest na tyle duża, żeby można było mówić o sukcesie w walce z narkotykami.

Ceny żywności będą wciąż rosły, a Afganistan czeka tymczasem kolejna ciężka próba - susza. Organizacje pozarządowe, które pracują w sektorze wody alarmują, że już teraz na północy kraju sytuacja jest tragiczna. Na przedmieściach Mazar-i-Szarif koczują tysiące ludzi, którzy uciekli ze swoich wiosek w poszukiwaniu wody. Zaś prognozy pogody przewidują, że wody zacznie brakować nie tylko na północy, ale także w innych rejonach kraju.

Nawet w dzielnym i dumnym Pandższirze ludzie boją się najbliższych miesięcy.

KABUL - nocne barbecue

2008-06-01T23:22:00.000-07:00

Mój przyjaciel AJ zaprosił mnie na wieczorne barbecue nad jeziorem Karga. Zabrałem tam polską dziennikarkę, która właśnie przyjechała do Kabulu. A AJ zabrał kilku swoich afgańskich kumpli.

Jezioro Karga oddalone jest od rogatek Kabulu zaledwie o kilka kilometrów. Dlatego mieszkańcy stolicy często jeżdżą tam na pikniki. Obok znajduje się sławny klub golfowy. Kabul Cricket Team odniósł nawet ostatnio jakieś prestiżowe zwycięstwo i jutro wraca do kraju w glorii. Razem z dwiema nieźle zakręconymi dziennikarkami z Kanady i Niemiec o których opowiadał mi ostatnio mój fixer.

Nad jeziorem znajdują się domki letniskowe, które można wynająć na parę godzin i urządzić barbecue. Tak właśnie zrobił AJ. Zamówił też mnóstwo jedzenia z KFC (Kabul Fried Chicken, sic!) i cały kontener piwa Corona.

Samo barbecue było bardzo ciekawym przeżyciem, choć wyglądało dosyć dziwnie. Afgańczycy, nawet ci bardzo nowocześni, rzadko mają w zwyczaju zapraszać na takie imprezy płeć przeciwną. Dziewczyny mają bowiem swoje własne party. Z tego też powodu koledzy AJ'a wydawali się trochę spięci faktem, że jest wśród nich jedna kobieta, w dodatku Polka. Witali się tylko ze mną, jej z początku nie zauważali. Dopiero po godzinie dwóch odważnych zaczęło z nią rozmawiać.

Przez moment impreza przybrała nawet taneczny wymiar, kiedy kilku z jej uczestników weszło do środka i przy niemieckim dicho pokazywało świato coś, co można nazwać raczej pląsami niż tańcem. Jednak po kilkunastu minutach okazało się, że ten punkt programu nie cieszy się zbytnim zainteresowaniem zarówno aktorów jak i widzów. Powrócono więc do rozmów.

Afgańscy kumple AJ'a byli lekko przygaszeni nie tylko obecnością kobiety, ale także i obcokrajowców jako takich. Nawet rozmowy ze mną nie były specjalnie luźne. Stąd do całej imprezy bardziej pasuje nazwa shy party niż barbecue.

Jeden z moich znajomych pracujący w Kabulu dla zachodniego NGO'sa stwierdził niedawno, że my Europejczycy nigdy nie będziemy czuć się w 100 procentach dobrze w afgańskiej kulturze. A Afgańczycy, choćby bardzo próbowali, nigdy nie wejdą w stu procentach w nasz, zachodni świat. Może z wyjątkiem AJ'a, ale on jest osobnym przypadkiem.

KABUL - anomalie

2008-05-25T21:50:00.000-07:00

Kolejne dni w Kabulu utwierdzają mnie w przekonaniu, że coś jest nie tak. W powietrzu wciąż wisi coś ciężkiego, a ludzie z niepokojem patrzą w góry. Te zaś są dziwnie rdzawe, jak w 2001 roku. Do tego dochodzą anomalie pogodowe.

Od trzech dni w Kabulu pada rzadko spotykany o tej porze roku deszcz. Pamiętam, jak rok temu pod koniec czerwca w drodze z Bamjan zastała nas ulewa. Osunięcia ziemi i powodzie w Pandższirze spowodowały z kolei śmierć kilkudziesięciu Afgańczyków. Ale to było pod koniec czerwca, miesiąc później.

Letni deszcz w Afganistanie nie trwa dłużej niż godzinę. Tym razem pada po kilka godzin dziennie. Dzisiaj rano, gdy jechałem do ministerstwa do spraw kopalń na pewną ważną ceremonię, spadł grad o średnicy centymetra. Zastanawiałem się, czy dach mocno wysłużonej Toyoty Corolli wytrzyma te uderzenia.

Kolejna dziwna historia zdarzyła się na tv hill, wzgórzu dzielącym Kabul na pół. Znajdują się tam anteny telewizyjne i przekaźniki komórkowe. Odkryłem, że z napisu ATN, jaki malował się na wzniesieniu, zniknęła ostatnia literka. Kto ukradł N?

Mój przyjaciel AJ, syn Księgarza z Kabulu, który w zeszłym roku był łaskaw uraczyć mnie toną afgańskiej i pakistańskiej muzyki, wrócił właśnie z Pakistanu. Mieliśmy się dzisiaj spotkać. Ale małe nieporozumienie, kto do kogo miał zadzwonić i trzeba było przełożyć spotkanie na jutro.

Życie w Kabulu jakby zamarło. Mniej jest znajomych, a i znane miejsca już tak nie błyszczą. Mimo to, wciąż jest to na swój sposób moje miasto.

KABUL - cisza przed...

2008-05-18T20:42:00.000-07:00

Po kilku dniach pobytu w Kabulu i rozmów z Afgańczykami chyba zaczynam rozumieć, dlaczego to miasto jest inne niż w zeszłym roku. Wszyscy czekają na coś, co ma się wkrótce wydarzyć. Choć mało kto wie, co to takiego.

Siedem lat po obaleniu mułły Omara, talibowie kontrolują ponad połowę Afganistanu. Niepodzielnie panują na południu czy w prowincji Wardak znajdującej się niemal tuż obok Kabulu. Ich władza zaczyna sięgać również niektórych dystryktów w Kapisie, a nawet na bezpiecznej dotąd północy.

Od początku roku z Afganistanu wyjechało wielu biznesmenów. Porwania przedsiębiorców stały się bowiem chlebem powszednim. Niegdyś Kabul wyglądał jak jeden wielki plac budowy. Dzisiaj trudniej jest znaleźć górujący nad powstającymi budynkami dźwig. Zaś poziom korupcji pobił wszystkie wcześniejsze rekordy.

Rząd Hamida Karzaja całkowicie stracił wiarygodność w oczach Afgańczyków. Nic zatem dziwnego, że prezydent chwyta się każdego sposobu, żeby zapunktować i od niedawna jest pierwszym stróżem moralności. To z jego inicjatywy zabroniono emisji hinduskich seriali w afgańskich telewizjach. Największa stacja komercyjna Tolo TV zakazu nie posłuchała, ale nie wiadomo, jak długo zdoła się opierać.

Ceny żywności w Afganistanie rosną w gigantycznym tempie. Chleb od początku roku podrożał dwukrotnie. Wczoraj afgańskie media obiegła historia mężczyzny, który sprzedał swoją 11-letnią córkę, by mieć za co wyżywić resztę rodziny.

Nastroje w Afganistanie gwałtownie się radykalizują. Coraz więcej osób otwarcie mówi, że za talibów było lepiej, bo było bezpiecznie i była praca. Pojawiają się też coraz mocniejsze rosyjskie resentymenty.

Ludzie czekają na zmianę i chyba przeczuwają, że wkrótce coś musi się stać. W Kabulu wielu Afgańczyków panicznie boi się powrotu talibów, bo to będzie dla nich oznaczać przymusową emigrację. Problem jednak w tym, że talibowie szybko do władzy nie dojdą, a obecny rząd jest skompromitowany. Na pytanie kto zamiast?, nie ma na razie odpowiedzi.

BAGRAM - wojna za młodu

2008-05-16T11:36:00.000-07:00

Średnia wieku amerykańskich marines w Afganistanie waha się w granicach 20 lat. Siedząc w Bagram, można wpaść w kompleksy. Z drugiej strony, niewykluczone, że właśnie ten młody wiek jest przyczyną błędów amerykańskiej armii.

Kiedy jedzie się z żołnierzami na front, nie zauważa się, jak młodzi są. Nawet w bazach wojskowych, kiedy większość z nich zamiast munduru chodzi w tees'ach i spodenkach, wiek nie rzuca się w oczy. Ale dokładna obserwacja zaprowadziła mnie do jakże odkrywczej konkluzji: Ale dzieciarnia.

Do marines wstępują już 15-latkowie. Wielu z nich, zanim jeszcze skończy 20 lat, jedzie na wojnę. Rzadko kiedy człowiek uświadamia sobie, że ci, którzy giną albo prowadzą operacje w Helmandzie czy Kandaharze są tak młodzi. Polscy żołnierze z Bielska, Tomaszowa czy Międzyrzecza są o co najmniej kilka lat od nich starsi.

W bazach wojskowych w Afganistanie czy Iraku amerykańscy 20-letni żołnierze mogą czuć się prawie jak w koszarach w USA. Jest to samo jedzenie, telewizja z transmisjami rozgrywek koszykówki czy baseballa, sklepy, profesjonalne siłownie czy nawet kino. Któregoś wieczoru wracając z siłowni, wstąpiłem do dużego namiotu, który w Bagram pełni rolę dyskoteki. Podczas Rap night niewielkie grupki czarnych żołnierzy tańczyły w sposób, jakiego nie powstydziłby się żaden mieszkaniec nowojorskiego Bronxu.

Ale jest też i druga strona medalu z napisem feels like home. Jeszcze niedawno w Bagram dochodziło do co najmniej jednego gwałtu w tygodniu. Nie istnieje problem alkoholu, bo młodzi Amerykanie są świadomi, jak wysokie ubezpieczenia mają. Ale już narkotyki są na porządku dziennym.

BAGRAM - znane pod innym kąty

2008-05-13T06:37:00.000-07:00

W Bagram byłem już kilkanaście razy. Teraz znów jest inaczej, choć zastanawiam się, czy lepiej, czy gorzej.

Żołnierze zabrali mnie na przejażdżkę do dwóch sierocińców z których jeden znajdował się w Kapisie - pięknej, zielonej i kwitnącej prowincji. Przejechałem kilkadziesiąt kilometrów po dobrze sobie znanych drogach. W tamtym roku jechałem przez te same okolice z moimi Afgańczykami. Wtedy podróżowaliśmy zwykłą, cywilną Corollą, zatrzymywaliśmy się na obiad, albo by kupić coś do picia.

Teraz jechałem w pancernym samochodzie, w kamizelce kuloodpornej i hełmie, a każdy z żołnierzy trzymał przeładowanego kałasznikowa. Pierwszy raz fizycznie odczułem różnicę pomiędzy przyjazdem do Afganistanu, a przyjazdem do wojska. Pierwszy raz do krwi uświadomiłem sobie, ile tracą żołnierze, którzy, nawet gdyby bardzo chcieli, nie mogą tak po prostu opuścić bazy.

Przypomniałem też sobie całą rzeszę kolegów-dziennikarzy, którzy przylatują do baz wojskowych na dwa tygodnie, a ponieważ się boją, wyjeżdżają z niej tylko w patrolach. Po powrocie do kraju ze znawstwem opowiadają o Afganistanie i o swoich dzielnych wyczynach.

Nigdy jeszcze tak bardzo nie chciało mi się wracać z bazy w Bagram do Kabulu.

KABUL - początek piątej części

2008-05-09T17:40:00.000-07:00

Po dwóch dodatkowych dniach oczekiwania na wylot z Polski, kilkunastu godzinach spędzonych w tych samych co zawsze samolotach i kilkukrotnym podchodzeniu do lądowania w Dubaju, dotarłem do Afganistanu. Po raz piąty.

Każdy przyjazd do Kabulu powoduje uśmiech na twarzy. Pewnie dlatego, że jadąc z lotniska do domu w Le Monde widzi się dobrze znane okolice, ludzkie twarze czy wreszcie otaczające to miasto góry. Od mojego wyjazdu minęło 7 miesięcy i może dlatego tym razem uśmiech pojawił się znacznie później.

Le Monde jest tak samo klimatyczny jak dawniej. Słońce, zacienione patio na którym można posiedzieć z kubkiem kawy, róże i miękka trawa w ogrodzie - wszystko jest na swoim miejscu.

Ale mimo to Kabul się zmienił. Czwartkowe wieczory są bardziej puste i spokojniejsze. Po styczniowym zamachu na hotel Serena znacznie mniej jest chętnych na kabulski clubbing. Temat ewentualnego kolejnego zamachu wciąż wraca w rozmowach. Miasto się wyludniło. No i przyjaciół mniej. Wielu wyjechało, inni pokłócili się między sobą i trzeba teraz dużej dyplomacji, żeby nie urazić żadnej ze stron.

Grafik radiowy będę miał tym razem mocno napięty, bo czasu mało, a roboty sporo. Mimo to, staram się wpaść w rytm kabulski czyli DSSC (dystans, spokój, szanowanie czasu). Choć coraz mocniej zdaje sobie sprawę, że poprzednie wizyty w Afganistanie, to coraz bardziej odległa historia.

SAN FRANCISCO - życie na wulkanie

2008-04-29T20:27:00.000-07:00

W San Francisco prawa fizyki zdają się nie obowiązywać. Tak samo jak prawa logiki.

San Francisco jest jednym z najstarszych miast USA. Zakładali je Chińczycy, którzy budowali Stany Zjednoczone. Pewnie dlatego Chinatown we Frisco jest tak duże, kolorowe i zbliżone do oryginałów.

Ulice San Franscisco to nieustanne zmaganie się z prawami fizyki. Oprócz zasady right or left obowiązuje tu up or down. Trudno jest znaleźć jakikolwiek płaski odcinek drogi. W przypadku niektórych kąt nachylenia jest tak duży, że pokonanie kilkuset metrów wydaje się niemożliwe bez odpowiedniej prędkości.

Samochody we Frisco zaparkowane są często prostopadle do spadku bądź wzniesienia drogi. Kiedy się na to patrzy, wydaje się, że auta dawno powinny były spaść w dół jak domino. A jednak stoją.

Zastanawiałem się też, że jak to możliwe, żeby wzniesienia i spadki pokonywały ciężkie i stare tramwaje oraz co dzieje się zimą. Najmniejszy śnieg i lekkie oblodzenie musi przecież powodować drogową katastrofę. Co więcej, przez to miasto przeszło kilka trzęsień ziemi, a kolejne jest kwestią czasu.

W tej sytuacji nic dziwnego, że Frisco jest miastem freaków, w dużo większym stopniu niż Nowy Jork. Widać to doskonale w centrum. Mnóstwo jest też biedoty, zwłaszcza tej czarnej, czasem agresywnej.

W San Francisco wieje też dziwny wiatr. Bardzo chłodny i przejmujący. Sprawia, że nawet przy bardzo słonecznej pogodzie we Frisco nie ma upałów.

HOLLYWOOD - gadżet

2008-04-27T09:22:00.000-07:00

Hollywood to gadżet. Miasto, które zajmuje się przede wszystkim sprzedawaniem własnej, zdobytej wcześniej popularności.

W Hollywood pełno jest śladów i miejsc w których wszystko się zaczęło. Ale nawet one to głównie gadżety. Kodak Theatre, studia Universal Pictures jak również cały Hollywood Boolevard to miejsca nastawione na turystów. W sklepach można kupić repliki oskarów, postery ze wszystkimi gwiazdami filmowymi, kubki, zeszyty, plecaki. mangesy i znacznie więcej. Bo Amerykanie jak nikt inny umieją sprzedać to, co mają.

Przed Kodak Theatre krażą ludzie poprzebierani za filmowe postaci i za drobną opłatą zachęcają do pamiątkowych zdjęć. Interaktywne i bardzo skądinąd ciekawe muzea Hollywood widać z daleka, a uliczni sprzedawcy oferują mapy pobliskich Beverly Hills z zaznaczonymi rezydencjami celebrities.

Znalazłem też niespodziewanie studio Jima Hensona, ojca Muppetów. Moją uwagę zwróciła figura Kermita nad jednym z budynków. Niestety, do środka wejść się nie dało.

Wizyta w Hollywood jest ciekawym przeżyciem dla każdego, kto choć trochę interesuje się filmem. Mnie do szczęścia zabrakło jednak autentyczności lat 30-60. Bram do studiów filmowych czy obrazków rodem z filmów o Hollywood w którym wszystko się zaczęło.

DEATH VALLEY - martwa cisza

2008-04-26T20:18:00.000-07:00

Dolina Śmierci zapiera. Nie tylko dech w piersiach.

Death Valley jest najgorętszym miejscem w Stanach Zjednoczonych. Latem temperatura przekracza tutaj 36 stopni Celsjusza (lub 100 Fahrenheita). Przestrzeń, brak wody i jakiejkolwiek osłony przed słońcem sprawia, że nie rośnie tu niemal nic, a w przeszłości wielu podróżników umierało, przemierzając dolinę. Nawet dzisiaj trzeba uważać, by nie przegrzać silnika samochodu.

Widoki w Death Valley są niesamowite. Wszystko jest zastygłe i groźne. Wygląda to jakby niegdysiejszą cywilizację przykryła lawa, grzebiąc pod sobą miasta i ludzi. Nie pozwalając, aby na tym terenie pojawiło się jakiekolwiek stadne życie. To jak pustynia, która gościom pozwala tu być tylko przejazdem.

W samym środku Doliny Śmierci znalazłem kilka domów kempingowych. Wyglądały jakby toczyło się tam jakieś okresowe życie. Ale stały też tam wraki starych samochodów. Jeśli była to atrakcja turystyczna, to świetnie zaaranżowana. Ale wątpię.

ARIZONA - dream

2008-04-25T10:29:00.000-07:00

Cała Arizona, a w szczególności Wielki Kanion przypominają o szacunku należnym przyrodzie, po wielokroć potężniejszej od człowieka. Co za banał!

Tak w Utah jak i w Arizonie nie opuszczały mnie afgańskie porównania. Jadąc samochodem przez pustynne i surowe miejsca w Arizonie przypominałem sobie ogromne przestrzenie Afganistanu. Inne w świetle, kolorze czy zapachu, ale tak samo przejmujące i powodujące dośc banalne uczucia oddechu i wolności.

Arizona jest też kolejnym miejscem w Stanach, gdzie można poczuć się jak w filmie. Obrazki czerwonych skał, drogi pośród wypełnionych kępkami suchej trawy ziemi i wciąż jeszcze westernowych miasteczek znane są z telewizyjnego dzieciństwa.

Również Wielki Kanion jest niewątpliwie miejscem znanym. Rok temu otwarto tutaj najwyższy balkon na świecie, usytuowany 1219 metrów nad ziemią. Na terenie samego parku występuje 355 gatunków ptaków, 89 gatunków ssaków, 47 gatunków gadów, 9 gatunków płazów i 17 gatunków ryb.

Zejście w dół Kanionu zajmuje co najmniej kilka godzin. Na dole wytrwali mogą dojść do przecinającej Kanion rzeki Kolorado. Krajobraz jest tam nieporównywalnie lepszy niż na górze.

Sama rwąca i niebezpieczna rzeka widziała już niejednego człowieka, który próbował przepłynąć ją i pokonać. Dzisiaj turyści mogą zrobić to w łodziach pontonowych, ale kiedyś niewielu odważyło się na pokonanie Kolorado. Podróż tego pierwszego przypomina historie wszystkich śmiałków, który po raz pierwszy lub jako jedyni. W takich miejscach jak Wielki Kanion, te historie mocniej przemawiają do człowieka/

UTAH - Bryce Kanion

2008-04-24T07:19:00.000-07:00

Podróżowanie po amerykańskich drogach różni się od polskiej wersji przede wszystkim komfortem informacji. Wszystkie wjazdy i zjazdy są czytelnie oznakowane, a niebezpieczeństwa opisane znakami i dodatkowo napisami.

Przy wjeździe do każdego stanu znajduje się welcome center w którym można za darmo dostać mapy i przewodniki po naważniejszych miejscach w danym regionie.

W Stanach Zjednoczonych znacznie rzadziej niż w Polsce spotkać można mistrzów kierownicy, którzy swoimi dużymi ciężarówkami ścigają się ze sobą blokując innym oba, a czasami nawet trzy pasy. Zapewne to kwestia kultury, której u nas nie wpaja się młodym adeptom czterech kółek.

Odległości na amerykańskich drogach są w rzeczywistości znacznie większe niż wydawałoby się to z prostego przeliczania mil na kilometry. Z tego też powodu Kanion Bryce osiągnąłem o kilka godzin później niż zakładałem.

Sam Kanion odkryto 130 lat temu, choć tak naprawdę nie jest on prawdziwym kanionem. Nie płynie bowiem przez niego rzeka. Niemniej badania wskazują, że już 12 tysięcy lat temu był on zamieszały przez Indian.

Podczas dwugodzinnego pobytu w Bryce cały czas nasuwały mi się porówania z górami Afganistanu. Mimo, że są one różne od Bryce, jest jedna wspólna cecha - cisza, która składnia do banalnych często myśli o życiu, ale przede wszystkim daje wypoczynek.

LAS VEGAS - grzechu warte

2008-04-23T08:12:00.000-07:00

What happened in Las Vegas, stays in Las Vegas - można przeczytać we wszystkich przewodnikach po tym mieście. Setki kasyn i klubów nocnych sprawiają, że ludzie z całego świata przegrywają tu nieraz fortuny, a wielu na co dzień porządnych obywateli zanurza się w półmrok.

W Las Vegas automaty do gry można spotkać nawet na stacjach benzynowych przy wylotówkach w miasta. Wieczorami w kasynach przy Las Vegas Strip trudno jest znaleźć wolne miejsce przy stoliku z pokerem. Sam musiałem czekać dobre pół godziny, żeby dosiąść się do ruletki. W ciągu trzech godzin przegrałem 50 dolarów, co i tak uważam za niezły wynik.

To miasto bawi się niemal cały czas. W kasynach tanie drinki i jedzenie sprawiają, że ochota do gry jest jeszcze większa. Pomiędzy budynkami głośna muzyka zachęca do imprezowania w ogródkach, a tłumy Latynosów rozdają ulotki agencji towarzyskich.

Las Vegas to położona na pustyni oaza grzechu i świat w pigułce zarazem. Są tu repliki wieży Eiffla, piramidy Cheopsa, weneckiego placu św. Marka czy nawet muzeum Madame Tussaud. Wszystko cudownie plastikowe i kolorowe.

Ten plastik ma jednakowoż wadę. Sprawia, że grzech popełniony w Las Vegas nie ma właściwej sobie otoczki, nie jest osłonięty delikatną, półprzezroczystą zasłoną. Jest za to grzechem turystycznym, wliczonym w cenę wycieczki obok ubezpieczenia, śniadań czy przewodnika.

NOWY JORK - papież na Ground Zero

2008-04-20T10:48:00.000-07:00

To rzeczywiście był najbardziej przejmujący moment tej pielgrzymki. Tekst modlitwy papieża na Ground Zero mówi wszystko.

O God of love, compassion, and healing,
look on us, people of many different faiths and traditions,
who gather today at this site,
the scene of incredible violence and pain.
We ask you in your goodness
to give eternal light and peace
to all who died here-
the heroic first-responders:
our fire fighters, police officers,
emergency service workers, and Port Authority personnel,
along with all the innocent men and women
who were victims of this tragedy
simply because their work or service
brought them here on September 11, 2001.

We ask you, in your compassion
to bring healing to those
who, because of their presence here that day,
suffer from injuries and illness.
Heal, too, the pain of still-grieving families
and all who lost loved ones in this tragedy.
Give them strength to continue their lives with courage and hope.

We are mindful as well
of those who suffered death, injury, and loss
on the same day at the Pentagon and in Shanksville, Pennsylvania.
Our hearts are one with theirs
as our prayer embraces their pain and suffering.

God of peace, bring your peace to our violent world:
peace in the hearts of all men and women
and peace among the nations of the earth.
Turn to your way of love
those whose hearts and minds
are consumed with hatred.

God of understanding,
overwhelmed by the magnitude of this tragedy,
we seek your light and guidance
as we confront such terrible events.
Grant that those whose lives were spared
may live so that the lives lost here
may not have been lost in vain.
Comfort and console us,
strengthen us in hope,
and give us the wisdom and courage
to work tirelessly for a world
where true peace and love reign
among nations and in the hearts of all.

NOWY JORK - po raz drugi

2008-04-18T22:58:00.000-07:00

Nowy Jork za drugim razem wciąż jest zachwycający, choć inny. W przeciwieństwie do przemówienia papieża w ONZ.

Benedykt rozczarował. Było dużo wielkich słów, ale niemal nie było konkretów. Nie było Iraku, Darfuru czy Tybetu. Watykaniści nie wiedzieli, co robić. Prywatnie mówili, że przemówienie było nijakie i nudne, a oficjalnie próbowali wykrzesać z siebie zachwyty. Marco Politi z którym rozmawiałem przez kilka minut usiłował mnie i sobie samemu zarazem udowodnić, że wystąpienie było interesujące, po czym niemal wprost stwierdził, że było nudno. Akademickie i abstrakcyjne - powiedział.

Dobrą stroną dnia spędzonego w rejonach nudy i akademickości było zapoznanie kilku przemiłych osób. Joe Little z radia irlandzkiego, któremu pożyczyłem jeden mały kabel dziękował przez cały dzień. A przy tym okazał się człowiekiem z interesującymi opowieściami i ciekawym, lekko zgryźliwym spojrzeniem na świat.

Eden z obsługującej media Eurowizji cierpliwie odpowiadała na każde, nawet najgłupsze pytanie wciąż promiennie się uśmiechając. Trzeba mieć w sobie dużo siły i ciepła zarazem, żeby tak serdecznie uśmiechać się pod koniec dnia, spędzonego na równoczesnej rozmowie przez telefon i z kilkoma atakującymi dziennikarzami przed oczami. Ta właśnie otwartość jest cechą, którą bardzo u Amerykanów polubiłem.

A teraz najciekawsze. Ekipa z Radia Maryja okazała się pomocna i bardzo serdeczna.

WASZYNGTON - przeprowadzka

2008-04-17T11:37:00.000-07:00

Wyjeżdżam z Waszyngtonu i wracam do Nowego Jorku. Jutro do NY przyjeżdża papież.

Już na starcie okazało się, że pociąg z Waszyngtonu ma półgodzinne opóźnienie. Jak widać, takie rzeczy zdarzają się nawet w Ameryce. W pociągu jest stosunkowo niewielu pasażerów, co jest bardzo istotne, zważywszy na fakt, że podróżuję nie z jedną, ale z dwiema walizkami. Ta druga to zakupy, które zostawię w Nowym Jorku na czas wakacji na zachodnim wybrzeżu.

Papież odprawia dzisiaj mszę w Waszyngtonie, a jutro ma wystąpienie na forum ONZ. Bardzo jestem ciekaw jego przemówienia. Ratzinger jest świetnym teologiem, który w prosty i przystępny sposób potrafi tłumaczyć najbardziej zawiłe kwestie. Ale politykiem jest średnim.

Po pierwszych kilku dniach wizyty papieża w Stanach, po raz kolejny przekonuję się, jak bardzo ogląd pielgrzymki różni się w mediach w USA i w Polsce. Polacy najchętniej widzieliby papieża modlącego się, przejeżdżającego w papamobile i mówiącego po polsku. Amerykanie kładą nacisk na to, co Benedykt mówi o bolesnej tutaj kwestii pedofilii i jak wpisuje się w obraz kampanii wyborczej. Jak dotąd, papież skutecznie omija amerykańskie wyborcze rafy.

WASZYNGTON - B16

2008-04-15T19:11:00.000-07:00

Papież przyleciał do Waszyngtonu. Ceremonia powitania była niemal ekspresowa. Kwadrans po tym, jak samolot Alitalia wylądował, na lotnisku nie było już ani Benedykta ani Busha. Ale to dopiero pierwszy dzień, kolejne będą znacznie bardziej wyczerpujące.

Live position, które mam w Waszyngtonie jest ciasne, ale całkiem sympatyczne. Błyskawiczny internet, podgląd na wydarzenia i original sound - czyli standardowe wyposażenie. Przez pierwsze 30 minut zmagałem się co prawda z liniami ISDN, ale z pomocą sympatycznego Steve'a z technical support zdołałem w końcu odpalić linię i byłem gotów do nadawania.

Moje zadowolenie było tym większe, że załatwienie całego feed'a trwało dobrych kilka tygodni. Głównie przez Amerykanów, którzy każdy najdrobniejszy detal wyposażenia kazali potwierdzać po kilka razy.

Nie wiem dlaczego, ale podczas papieskich pielgrzymek mam (nie?)szczęście do Radia Maryja. Mieli swojego feed'a koło mnie na konklawe w Rzymie, na Światowych Dniach Młodzieży w Kolonii i mają teraz. I jak to zwykle oni, rozłożyli się na swoich i cudzych miejscach. Kiedyś zabrali moje krzesła, teraz uznali, że cały ich sprzęt może zajmować zarówno stolik z napisem Radio Marya jak i sąsiedni, opisany jako TVP Television.

WASZYNGTON - zjawiska w Polsce nieznane

2008-04-14T22:55:00.000-07:00

Można nie lubić Amerykanów (ja mam do nich stosunek ambiwalentny). Można uważać ich za bezczelnych, niedouczonych głupków, którzy uważają się za panów świata - tak jak wciąż jeszcze Lokator Budynku, który widnieje na zdjęciu. Ale równocześnie trudno nie zgodzić się, że Amerykanie pod wieloma względami, również kulturowymi (sic!) są dużo dalej od Polaków.

Hotel w którym mieszkam położony jest na przedmieściach Waszyngtonu, w Arlington. Nie dojeżdża tutaj metro, ale bezpłatne hotelowe busy dowożą gości z jednej z popularnych stacji przy Pentagonie. Tę metodę stosuje zresztą większość hoteli w okolicy.

W Polsce zdarza się, że do bezpłatnych autobusów dowożących do supermarketów wsiadają też osoby, które wcale nie jadą na zakupy, ale chcą zaoszczędzić na bilecie. Tutaj busem do i z hotelu jechałem już kilka razy i nie było ani jednej osoby, która nie byłaby hotelowym gościem.

Poszedłem wczoraj ze znajomymi na obiad do restauracji typu all you can eat. Do wyboru były pizze, sałatki i makarony. Każda osoba przy wejściu płaci 6 dolarów i może jeść tyle, ile zechce. Większość klientów kończyła konsumpcję kiedy się najadła a nie nażarła.

Wpadłem dzisiaj na kawę do Starbucksa. Obok stojaka z cukrem i cynamonem wyłożone były darmowe egzemplarze The Washington Post i USA Today. W kioskach i automatach kosztują po 50-70 centrów. Ale z darmowego stojaka gazety brali tylko ci, którzy rzeczywiście chcieli je przeczytać.

To tylko trzy krótkie historie z ostatnich dni.

WASZYNGTON - zmiana dynamiki

2008-04-13T09:09:00.000-07:00

Ten tekst zanosi się na banalny. Waszyngton jest zupełnie innym miastem niż Nowy Jork.

Podróż pociągiem z Nowego Jorku do Waszyngtonu upłynęła mi głównie na odpisywaniu na maile i przeglądaniu newsów na agencjach. Spoglądając przez okno, widziałem mijane kolejno miasteczka, które zwiastowały nadchodzącą w Waszyngtonie zmianę.

Nowy Jork jest najbardziej europejskim z amerykańskich miast. Jest specyficzną mieszanką etniczną, mówiącą niemal wszystkimi językami świata. Swoje dzielnice mają Chińczycy, Polacy, Niemcy, Latynosi czy Arabowie. Miasto jest głośne i szybkie, a jego pęd pokazują dwa wektory - horyzontalne metro i wertykalne wieżowce.

Kilkanaście kilometrów od Nowego Jorku jest już znacznie spokojniej. Domy, ogródki, przestrzenie i muzyka w radio, która z hip-hopu powoli przechodzi we wciąż wielkomiejskie country. Nawet na przebiegającej niedaleko linii kolejowej autostradzie samochody wydają się poruszać w mniejszym pośpiechu, choć wciąż ze sporą prędkością.

Waszyngton trudno nazwać klasyczną metropolią. Samo miasto jest stosunkowo niewielkie i poszatkowane na cztery części przez dwie ulice i rzekę Potomak. Dookoła Waszyngtonu przyklejone są mniejsze miejscowości i dopiero one tworzą całość, położoną w kilku stanach. Arlington na zachodzie miasta w stanie Virginia to miejsce bloków, małych knajpek i restauracji oraz kilku mall'i.

Nawet metro jest spokojniejsze niż w Nowym Jorku. Zamiast jak na Manhattanie, kilku schodów i błyskawicznego dostępu, tutaj do stacji zjeżdża się długimi i niewiarygodnie wolnymi ruchomymi schodami. Dłużące się jest też oczekiwanie na przyjazd metra. A żółte, przez co bardziej dynamiczne nowojorskie taksówki, tutaj są głównie niebieskie i czerwone.

Położone w okolicach bagna i podmokłe tereny powodują, że w mieście jest duża wilgotność powietrza, a co za tym idzie, jest duszno. Amerykanie mówią, że stolicę zbudowano w tym miejscu, aby utrudnić życie politykom.

NOWY JORK - smak Piątej Alei

2008-04-11T08:35:00.000-07:00

Robienie zakupów przy Piątej Alei w Nowym Jorku jest prawdziwą frajdą. A spacer 5th Avenue to jak podróż do zupełnie innego świata.

Piąta Aleja przytłacza liczbą sklepów z górnej półki w jednym miejscu i ich zawartością. Prada, Abercrombie czy otwarty całą dobę mega-store Apple'a leżą w promieniu stu metrów. Wchodząc do środka, trzeba wziąć trzy dłuższe oddechy, w przeciwnym razie człowiek z miejsca wydałby wszystkie pieniądze i stałby się bankrutem z ciężarówką zakupów. Zapewne chodzi tutaj o taki właśnie efekt oszołomienia i niekontrolowanego wydawania pieniędzy.

Zakupy w Abercrombie robiłem przez niemal dwie godziny. Przy każdej kupowanej rzeczy starałem się zastanowić, czy aby na pewno jest potrzebna. Mimo to, nie we wszystkich przypadkach odpowiedź była pozytywna.

Wieczorny spacer Piątą Aleją jeszcze bardziej pokazał jej przepych. Podświetlone wystawy i biurowce tworzyły mikroświat - centrum luksusu w pigułce a zarazem część tego, co nazywa się american dream. Schodząc w kierunku dolnego Manhattanu, zauważyłem jednak, że luksus coraz bardziej blakł. Skończył się gdzieś w okolicach skrzyżowania z Broadway.

Przy założeniu odpowiednich proporcji, 5th Avenue wydaje się mieć więcej wspólnego z ekskluzywną ulicą Shahr-e-Now w Kabulu niż z galeriami handlowymi w Polsce. To, co jest wspólne, to rozdźwięk pomiędzy luksusowymi sklepami, a nieodległymi slumsami na Bronxie lub w przypadku Kabulu przy TV Hill.

NOWY JORK - polski Greenpoint

2008-04-09T19:07:00.000-07:00

Greenpoint na Brooklynie jest zupełnie inny niż Manhattan. Nie ma drapaczy chmur, hałasu i samochodów duszących się w korkach. Są za to piętrowe domy, małe uliczki i sklepy. I kilkaset tysięcy Polaków.

Wysiadając z metra na Brooklynie poczułem, że jestem w zupełnie innym Nowym Jorku niż ten, który poznałem na Manhattanie. To już nie wielkomiejska dzielnica, ale spokojne i zielone przedmieścia, które z powodzeniem mogłyby być miasteczkiem oddalonym o kilkanaście kilometrów od metropolii. Na pierwszy rzut oka urocze, ciche i dobre do odpoczynku miejsce.

Na Greenpoincie mieszka większość nowojorskiej Polonii. Bez większych problemów można znaleźć polski sklep, fryzjera, restaurację czy klinikę dentystyczną. Są polskie ośrodki kultury, polskie kościoły, nawet firma wywożąca odpadki ma w nazwie Poland.

Niestety, kontakt z Polakami znów nie był miłym doświadczeniem. Wielu z naszych rodaków, którzy mieszkają na Greenpoincie, to ludzie z kompeksami, ciasnymi horyzontami i uprzedzeniami. Miałem wielki niesmak, widząc w sklepie starszego polskiego jegomościa, który patrząc w gazetę, wykrzykiwał, że Tusk to Żyd i sk... Księża z polskiej parafii z którymi usiłowałem umówić się na rozmowę, odsyłali mnie jeden od drugiego. Udało mi się tylko dlatego, że w kościele pojawiłem się osobiście i niemal siłą zmusiłem proboszcza, by poświęcił mi 5 minut. To, co mówił było zresztą dalekie od porywającej rozmowy.

Oczywiście, nie wszyscy mieli polskość wypisaną na twarzach. Spotkałem kilkoro bardzo miłych, uczynnych i przede wszystkim, uśmiechniętych Polaków, którzy w dodatku mieli prawdziwą ochotę mi pomóc. Ale byli w mniejszości.

Gdzie tkwi przyczyna takiej sytuacji? Z Polski do Stanów Zjednoczonych wyemigrowały głównie najniższe klasy społeczne. Inteligencji jest tutaj niewiele. Spora część Polaków mieszka na Greenpoincie od 20-30 lat. Wśród nich są ludzie, którzy nigdy nie byli na Manhattanie, oddzielonym od Brooklynu rzeką i trzema przystanki metrem. Bo na Manhattanie gwałcą i kradną.

Polskich kompleksów, zaściankowości i zaciśniętych zębów doświadczyłem już w kilku miejscach na świecie. Regularność takich spotkań sprawia, że mój patriotyzm słabnie.

NOWY JORK - Ground Zero

2008-04-08T19:45:00.000-07:00

Ground Zero jest od kilku lat wielkim placem budowy. W huku dźwigów, koparek i młotów pneumatycznych powstaje monument, który ma upamiętnić ofiary 9/11.

Obchodząc wokoło ruiny World Trade Center, trudno poczuć klimat tego, co stało się w tym miejscu. O tragedii przypomina kilka amerykańskich flag oraz nieliczne stoliki z pamiątkami. Nawet pustka po Twin Towers nie jest przerażająca.

Dopiero na rogu z Liberty Street widać, że w tym miejscu dokonano potwornej zbrodni. Na ścianie siedziby Fire Department wisi gablota ze zdjęciami strażaków, który zginęli 11 września, a obok wmurowana jest tablica z napisem May We Never Forget. Za rogiem strażacy sprzedają koszulki ze swoim logo i pozwalają fotografować się na tle samochodu gaśniczego, a dalej znajduje się wejście do małego muzeum upamiętniającego zamach.

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że to jedno z wielu miejsc na świecie w których ktoś kiedyś zginął. Ale dłuższy pobyt, obserwacja i rozmowy z ludźmi uświadamiają, że to miejsce, które zmieniło świat. Choć od 9/11 minęło już ponad 6 lat, Amerykanie wciąż z szacunkiem i przejęciem mówią o tych, którzy wtedy zginęli. Słowa o wielkiej tragedii brzmią szczerze. Wiele osób ma tutaj swoją własną historię, którą chętnie opowiada.

W Polsce w takim miejscu wystawionoby wojsko, paliłyby się znicze, a obok powstałaby wielka tablica czy też pomnik. W USA zadęcie wokół 9/11 owszem istnieje, ale głównie w mediach i w polityce. Na samym Ground Zero jest inaczej.

Mój niepokój wzbudziły samoloty. To dziwne uczucie, gdy stoi się na ruinach World Trade Center i widzi się nad głową stosunkowo nisko lecące samoloty. A może to po prostu sugestia miejsca.

NOWY JORK - debiut

2008-04-07T23:53:00.000-07:00

Jestem w drodze do Nowego Jorku. W samolocie i z lekką tremą.

Trudno nie być stremowanym, jeśli wkrótce pierwszy raz postawi się nogę na nowym kontynencie, czwartym po Europie, Afryce i Azji. Bo wstyd przyznać, ale z tyloma milami przemierzonymi samolotami czy samochodami, nigdy jeszcze nie byłem w Ameryce.

To dziewięć godzin lotu samolotem, m.in. nad Danią, Wielką Brytanią i Oceanem Atlantyckim. Większość z tych miejsc także jest nowa. Pierwszy raz lecę na tak długiej trasie. I pierwszy raz piszę w samolocie, bo pierwszy raz mam na to czas.

Ta podróż ma w sobie trzy rzeczy, które uwielbiam - latanie, poznawanie nieznanego i ten pierwszy raz. Wszystkie razem tworzą niezwykły smak.

(...)

Samolot wylądował, choć wyglądało to nieco dziwnie, bo dopiero 500 metrów przed pasem wszedł na oś po mocnym zakręcie w prawo. Po godzinie udało mi się wreszcie wydostać z lotniska JFK i pojechać do hotelu, na górnym Manhattanie.

RZYM - 3 lata po śmierci papieża

2008-04-03T08:53:00.000-07:00

Wieczorem 2 kwietnia 2008 na plac świętego Piotra w Rzymie przyszło 300 osób. Wszyscy spodziewali się, że będzie ich przynajmniej 10 razy więcej. Ale plac świecił pustkami.

Wśród tych, którzy przyszli sporo było Polaków. Spotkałem grupę z Warszawy i Skoczowa, która co roku przygotowuje coś specjalnego na rocznicę śmierci papieża. Tym razem zapalili kilkaset małych świeczek i ułożyli je w napis "JP2". Sam pomagałem im zapalać.

Trudno jednak było oprzeć się wrażeniu, że na plac przyszli najwierniejsi. Zainteresowanie polskim papieżem jest coraz mniejsze, bo i wspomnienia w ludziach są coraz słabsze. W Rzymie nie ma już tej atmosfery, która towarzyszyła odchodzeniu papieża. Rok po jego śmierci wciąż miałem dreszcze, kiedy widziałem i słyszałem to, co dzieje się na placu. W tym roku po prostu pracowałem.

Czas leczy rany, ale też zaciera ślady. A może właśnie dlatego leczy rany, że zaciera ślady.

RZYM po dwóch latach przerwy

2008-04-02T08:32:00.000-07:00

Czlowiek uwielbia jeździć i poznawać nowe miejsca, a z drugiej strony lubi wracać do miejsc wcześniej poznanych.

Ostatni raz byłem w Rzymie dwa lata temu. Kiedy umierał papież, a konklawe wybierało jego następcę, spędziłem tu niemal cały kwiecień. Potem kilka razy wracałem. Teraz, po dwóch latach nieobecności, przyjechałem do tego samego hotelu w którym mieszkałem kiedyś, poruszam się po tych samych ścieżkach i spotykam te same twarze.

Rzym to jedno z tych miast, które się kocha i zarazem nienawidzi. Powietrze jest lekkie, przejrzyste i nawet ostre słońce nie daje się we znaki. Do historii przeszły wieczory w zaprzyjaźnionych restauracjach na Zatybrzu. Niektóre kończyły się tym, że kelnerzy zamykali lokal tak, aby nikt nam nie przeszkadzał, po czym przysiadali się do nas.

Z drugiej strony lekkomyślność i bałaganiarstwo Włochów potrafią niekiedy doprowadzić do białej gorączki. W dodatku, oszukiwanie weszło im w krew i trzeba bardzo uważać, żeby nie dać się naciągnąć taksówkarzowi, kelnerowi czy nawet panu w hotelowej recepcji. Do tego dochodzi jeszcze brud i hałas.

Jakimś cudem te wady często bywają jednak wybaczone. Jak małemu dziecku, które przychodzi ze spuszczonymi oczami.

AMMAN - komórki i fryzjerzy

2008-03-22T11:54:00.000-07:00

Zastanawiałem się, czym zajmowali się Arabowie i Persowie przed wynalezieniem telefonów komórkowych. Bo nie ulega wątpliwości, że musieli się strasznie nudzić.

Czy to w Kabulu, w Bagdadzie czy w Ammanie na każdym kroku można spotkać kogoś, kto albo rozmawia przez komórkę albo się nią bawi. Na pierwszy rzut oka telefonów jest tutaj znacznie więcej niż w Europie Zachodniej. W Afganistanie telefonia komórkowa jest jedną z najprężniej rozwijających się braż tamtejszej gospodarki. Można odnieść wrażenie, że komórki są ludziom w tym krajach potrzebne do życia niemal tak samo jak chleb.

Szedłem wczoraj przez jedną z główych ulic handlowych Ammanu. Celem były zakupy, które chciałem zrobić, wykorzystując fakt, że w stolicy Jordanii czekam dwa dni na samolot do Paryża. Na przestrzeni stu metrów naliczyłem kilkanaście sklepów z komórkami, jeden z perfumami, kilka z ciuchami i dwie restauracje. Gdybym chciał kupić najbardziej wymyślny telefon, nie byłoby z tym żadnego problemu.

Sklepy z komórkami nie mają jednak monopolu. Zaraz za nimi plasują się salony fryzjerskie. O włosy można zadbać u droższego i lepszego (Nawaz Hair Saloon) bądź tańszego i gorszego (Ali Baba) fryzjera. Ogrom salonów widać zresztą na głowach Jordańczyków. Co prawda, ich fryzury odbiegają od naszego wyobrażenia piękna i estetyki, ale przyznać trzeba, że są zadbane.

Zarówno w Ammanie jak i w biedniejszych miastach na Bliskim Wschodzie widać, że uzależnienia (nie tylko od techniki) nie są domeną Europejczyków.

IRAK - 5 lat po wojnie

2008-03-20T17:54:00.000-07:00

Pięć lat temu rozpoczęła się wojna w Iraku. Wtedy siedziałem na nocnym dyżurze w radio w Krakowie i skręcało mnie, że nie ma mnie w Bagdadzie, a przynajmniej w Kuwejcie. Dzisiaj jestem w Kurdystanie czyli miejscu, gdzie wojna przeszła stosunkowo najłagodniej.

Ta wojna kosztowała życie kilkuset tysięcy ludzi, przede wszystkim Irakijczyków. Do domu nie wróciły też 4 tysiące amerykańskich żołnierzy, a także prawie 30 Polaków. Będąc w powojennym Iraku w 2005 roku zobaczyłem katastrofę humanitarną, ludzką biedę na niewyobrażalną skalę i ogromny wysiłek wkładany przez Irakijczyków w to, by normalnie żyć. Dopiero w Iraku zdałem sobie sprawę, że wojna to świat całkowicie inny od naszego. Taki, którego z perspektywy Europy i telewizyjnych obrazków nie jesteśmy w stanie pojąć. Do dzisiaj mam problem z właściwym określeniem tego, co wtedy zobaczyłem i co widzę za każdym razem w Afganistanie.

Oglądaliśmy z Worim archiwalne obrazki sprzed pięciu lat, które obaj doskonale znamy. Przyszła nam do głowy kolejna banalna refleksja - że pięć lat wojny w Iraku zmieniły w naszym życiu niemal wszystko. W moim przypadku Irak sprawił, że nie tylko przeniosłem się do Warszawy, ale zacząłem jeździć po świecie. Ale to nie tylko kwestia rozwoju zawodowego. Zarówno Irak i Afganistan całkowicie zmieniły moje patrzenie na świat i na ludzi. Choć trudno jest ubrać w słowa odpowiedź na pytanie jak?. Tak jak trudno jest opisać wszystko to, co zobaczyło się na wojnie.

Wojna jest okrutna, ale i banalna, bo okrutnie prosta. Ale pokazuje też paradoks naszej dziennikarskiej pracy. Jedziemy na wojnę po to, by pokazywać jej okrucieństwo i opisywać ludzkie tragedie. Mamy przy tym nadzieję, że przyczynimy się w ten sposób do ocalenia choćby jednego człowieka. Wierzymy też, że dzięki pokazywaniu wojny w mediach, trwa ona nieco krócej. Z drugiej strony, gdyby nie było wojen, kataklizmów, ludzkich nieszczęść, nie mielibyśmy nic do roboty.

IRAK - Halabdża - miasto duchów

2008-03-16T21:44:00.000-07:00

Po drodze do Halabdży natrafiliśmy na burzę piaskową połączoną z ulewą. Efekt widać na zdjęciu. Choć byłem już świadkiem kilku burz piaskowych, to pierwszy raz zdarzyło mi się widzieć coś takiego. Świat wyglądał jak w sepii, a ja miałem nieodpartą potrzebę zapytania Czy ktoś może włączyć normalne kolory?

Sama Halabdża jest miastem duchów. 20 lat temu wojska Saddama Husajna pod przewodnictwem Chemicznego Alego spuściły na miasto bomby z mieszaniną sarinu, gazu musztardowego i gazu VX. W ciągu kilku godzin zginęło 5 tysięcy osób. Reszta, która przeżyła do dzisiaj zmaga się ze strasznymi wspomnieniami lub chorobami. Dzieci w Halabdży wciąż rodzą się chore na raka albo upośledzone.

Halabdża jest miastem duchów - tych zmarłych jak i tych żyjących. 20 lat temu każdy stracił tu kogoś ze swojej rodziny. Dzisiaj w tym mieście nikt się nie uśmiecha. Byłoby to grzechem - tłumaczył mi jeden z mieszkańców, Bahtiar.

Główne ulice Halabdży w 1988 roku zasłane gęsto zasłane były ciałami ludzi, którzy umierali w ciągu kilkunastu minut, dusząc się gazem o zapachu jabłek i czosnku. Najsłynniejsze zdjęcie z Halabdży, zrobione przez irańską telewizję, pokazuje martwego mężczyznę leżącego na progu domu. Mężczyzna trzyma w ręku martwe niemowle.

Rocznica masakry za każdym razem jest uroczyście obchodzona. Dorośli ludzie na wspomnienie tego, co stało się 20 lat temu płaczą. Ale ten płacz jest specyficzny. 40-letni Aras stracił wówczas całą swoją rodzinę. Przez pierwsze 20 minut rozmowy spokojnie i rzeczowo opowiadał mi o wszystkim, co się zdarzyło. Rozpłakał się w najmniej oczekiwanym przeze mnie momencie, a jego płacz trwał zaledwie kilka sekund.

Burza piaskowa powoduje, że świat wygląda zupełnie inaczej, bardziej przygniatająco. Podobnie masakra w Halabdży. Ale burza piaskowa mija.

AMMAN - w drodze do Iraku

2008-03-13T11:30:00.000-07:00

To będzie powrót do Iraku po dwóch latach. Wyjechałem z tego kraju w lutym 2006 po pięciu miesiącach spędzonych w towarzystwie fantastycznej ekipy V zmiany polskich wojsk. Teraz przyjeżdżam do zupełnie innego Iraku, do Kurdystanu. To miejsce znam jedynie z opowiadań, tekstów i telewizji oraz z krótkiej, kilkugodzinnej wizyty w Irbilu w lipcu 2005 roku.

W przypadku Afganistanu bramą do innego świata jest lotnisko w Dubaju. Teraz takim punktem dostępowym jest Amman. Lotnisko jest znacznie bardziej skromne od tego w Emiratach, ale ma coś w sobie z atmosfery bogatych, kosmopolitycznych arabskich krajów. Meczet w środku, uginające się pod ciężarem butelek półki z alkoholem na Duty Free oraz rzucające się w oczy sklepy z komórkami.

Wsiadając w Paryżu do samolotu Air France lecącego do Ammanu zwróciłem uwagę na dwie Jordanki. Obie z mocnym makijażem i bardzo wydekoltowane i wyrozbierane, nawet jak na standardy europejskie. Kiedy wysiadałem w Ammanie, obie były już ubrane w chusty i miały zasłonięte dekolty, ramiona a nawet nogi. Kolejny raz przekonałem się, że Arabowie w ciekawy sposób podchodzą do spraw swojej kultury czy religii. Pod tym względem zresztą są nam, Europejczykom bardzo podobni.

KOSOWO/SERBIA - historia sznurówek

2008-02-28T10:16:00.000-08:00

Podróży do Prisztiny (ogłoszenie niepodległości Kosowa) i Belgradu (późniejsze reakcje i zamieszki) na pewno nie zaliczę do udanych. Pierwszego dnia w hotelu Grand w Prisztinie recepcjonistka dała mi klucz do pokoju, którego nie było. Po kilkunastu minutach bezradnego krążenia po korytarzu w poszukiwaniu owego pokoju, boy hotelowy poddał się i zszedł do recepcji po inny klucz. Potem było już tylko gorzej.

Zamiast obserwować historyczne chwile w Prisztinie, zmagałem się z wiecznymi kłopotami ze sprzętem, internetem, a nawet własnymi niedyspozycjami. Niekończące się kolejne próby wysłania materiałów, kłótnie z szefostwem, wydawcami programów - tak wyglądały dwa tygodnie w Prisztinie i w Belgradzie. Podobne problemy miały zresztą wszystkie polskie ekipy, co sprawiło, że zaczęliśmy na poważnie myśleć o pechu, który nas prześladuje. I o tym, że ta ziemia jest przeklęta.

Pod koniec takich właśnie dwóch tygodni człowiek ma prawo być mocno zmęczony. Ale, gdy w Belgradzie urwały mi się sznurówki, podjąłem próbę kupienia nowych. Wydawać się może, że nie ma prostszej rzeczy na świecie, zwłaszcza w Belgradzie, gdzie większość sklepów w centrum miasta sprzedaje buty. Jednak po wizycie w piątym kolejnym sklepie, gdzie sprzedawca bezradnie rozkładał ręce uświadomiłem sobie, że fakt, iż ktoś sprzedaje buty, nie musi oznaczać, że sprzedaje również sznurówki.

Stare sznurówki, które po urwaniu się były stanowczo za krótkie, cudem udało mi się wiązać w taki sposób, aby spełniały swoją rolę. Zastanawiałem się już nawet nad kupieniem nowych butów, żeby wziąć z nich sznurówki. Ale ostatniego dnia nastąpił cud.

Przemierzając jedną z ulic w Belgradzie wraz z niejakim Zasadą (jest na zdjęciu w tle), nagle spostrzegłem stragan pełen kolorowych sznurówek! Mogłem kupić niemal każdą długość i w każdym kolorze. Zapytałem sprzedającą panią, dlaczego takich straganów nie ma w centrum miasta i dlaczego nie można kupić sznurówek w sklepach z butami. Pani wydawała się jednak nie rozumieć, o co mi chodzi...

Gruzja - The Beatles

2008-01-11T03:07:00.000-08:00

Lokal ten zauważyłem już w listopadzie, wkrótce po wylądowaniu w Tbilisi, kiedy razem z taksówkarzem szukałem hotelu. Nie da się zresztą nie zauważyć pubu The Beatles, bo mieści się on na głównej ulicy w Tbilisi czyli Rustaveli. A oryginalne litery są widoczne z dwustu metrów.

Podczas pierwszej podróży do Gruzji zabrakło mi czasu, żeby odwiedzić lokal. Tym razem, ostatniego dnia, kiedy postanowiłem zrobić sobie spacer po mieści, wszedłem tam przed południem. Drzwi otworzył mi starszy jegomość, który był kimś w rodzaju portiera. Pozwolił mi wejść do środka i obfotografować lokal. Opowiedział też, że to miejsce założone przez Gruzina mieszkającego w Liverpoolu. Według jego słów, na świecie są tylko dwie takie knajpy - w Liverpoolu i w Tbilisi.

W środku na ścianach portrety Wielkiej Czwórki, za szybą wystawiona gitara na której grał Lennon, a drzwi do baru pomalowane w Yellow Submarine. Raz na jakiś czas można tu przyjść na koncerty różnych młodych a czasami bardziej znanych zespołów.

The Beatles jest czynny od wieczora do rana dlatego podziękowałem panu portierowi za gościnę i postanowiłem przyjść wieczorem z chłopakami z którymi byłem w Tbilisi na mój ostatni wieczór tego wyjazdu. Po krótkiej imprezie z suto zastawionym stołem u znajomych Gruzinów pojechaliśmy do The Beatles.

Jakież było nasze zdziwienie, kiedy okazało się, że tego wieczoru w klubie ma miejsce zwyczajna dyskoteka. DJ co prawda kiepsko miksował, ale trzeba przyznać, że rzeczy, które grał były bardzo trendy. Z jednej strony David Guetta czy Rihanna, z drugiej przeboje moskiewskich klubów. A do tego bawiąca się na parkiecie i całkiem nieźle wyglądająca gruzińska młodzież. Dołączyliśmy do nich i trzeba przyznać, świetnie się bawiliśmy. Mam tylko nadzieję, że kiedy uda mi się zawitać do The Beatles następny raz, trafię na koncert.

Niemal prosto z The Beatles pojechałem na lotnisko.

Gruzja rosyjska

2008-01-10T14:33:00.000-08:00

Gruzja jest jedną z kilkunastu byłych radzieckich republik, które za wszelką cenę chcą oderwać się od Rosji. Ale przeszłość rodem z ZSRR widać i czuć tutaj na kilometr.

Kiedy jedzie się przez Tblisi widać radzieckie betonowe bloki, niektóre popadające w ruinę. Sama architektura i układ miasta są też typowo radzieckie. Na ulicach prócz zdezelowanych samochodów sprowadzonych z Niemiec są Łady i Wołgi. Wiele z nich ma przyciemniane szyby. Udało mi się nawet któregoś dnia pojechać czarną Wołgą i to w towarzystwie kobiety. Mit czarnej Wołgi okazał się nieprawdziwy, przynajmniej w tym przypadku.

Metro w Tbilisi jest tam samo monstrualne i betonowe jak w Moskwie. Do stacji prowadzą kilometrowe ruchome schody, w budkach siedzą te same panie w czerwonych czapeczkach, a ludzie cisna się na siebie przy wsiadaniu i wysiadaniu.

Kilka lat temu stosunki rosyjsko-gruzińskie bardzo się pogorszyły. Rosjanie wyrzucili z kraju Gruzinów, których wielu zarabiało w Moskwie niemałe pieniądze. Zakazali też importu gruzińskiego wina, co poważnie podcięło gruzińską gospodarkę. Z kolei Gruzja oskarżała Moskwę o ingerowanie tajnych rosyjskich służb w swoje wewnętrzne sprawy. Takiee stosunki trwają do dzisiaj.

Wydawać by się mogło, że Gruzini chcą za wszelką cenę odciąć się od Rosji. Nic bardziej błędnego. Jeszcze przez wiele lat Gruzini będą mentalnie bardzo blisko Rosjan. W kwestiach mody gruzińskie kobiety wyraźnie czerpią inspirację z Moskwy, choć oczywiście sposób ubierania się jest ten sam, ale już sama materia z o wiele niższej cenowej półki.

Większość Gruzinów zna język rosyjski i nie boczy się, gdy ktoś z zagranicy mówi do nich po rosyjsku. Wynika to dodatkowo z faktu, że mnogość języków na Kaukazie powoduje, że rosyjski jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych a przez to uniwersalnych. Miejscowe knajpy bez żenady podają rosyjskie piwo Baltika, nawet kosztem gruzińskiego.

W latach 20. XX wieku kiedy to Gruzja utraciła niepodległość i stała się częścią Związku Radzieckiego, w Tbilisi modnie było mówić po rosyjsku. Ktoś kto wyjechał na studia lub do pracy do Moskwy czy Petersburga był człowiekiem z wyższej klasy społecznej. Moskwa nie była bowiem dla Gruzji okupantem czy najeźdźcą, ale symbolizowała lepszą jakość życia a nawet luksus i dobrobyt.

Odnoszę wrażenie, że niezależnie, jak bardzo od tego czasu zmieniła się geografia, te przyzwyczajenia pozostały.